لە درێژەدا، مۆنۆگرافییەکی تری فەلسەفی-زانستی لە وتە ماندگار و بنەڕەتییەکانی ساتۆشی ناکامۆتۆ دەگێڕدرێتەوە؛ ئەو ڕستەیانەی کە هەر یەکێکیان، ستوونێکن لە تەلارسازیی هاوچەرخی ئازادیی دیجیتاڵ و ڕەتکردنەوەی متمانەی کوێرانە.
لە درێژەدا، مۆنۆگرافییەکی تری فەلسەفی-زانستی لە وتە ماندگار و بنەڕەتییەکانی ساتۆشی ناکامۆتۆ دەگێڕدرێتەوە؛ ئەو ڕستەیانەی کە هەر یەکێکیان، ستوونێکن لە تەلارسازیی هاوچەرخی ئازادیی دیجیتاڵ و ڕەتکردنەوەی متمانەی کوێرانە.
١. تەلارسازیی کەمی و بەخشینی خامۆش
> «دراوە ونبووەکان تەنها وای لێدەکەن بەهای دراوەکانی تری کەسانی تر کەمێک زیاتر ببێت. وەکو دیارییەک بۆ هەمووان سەیری بکەن.»
لە ئابووریی نەریتیدا، ونبوونی سامان یان بلۆکبوونی سەرمایە کارەساتێکی تاكەکەسییە کە بە دەوەردان و دەوەردانی چاپخانەکان و بانکی ناوەندی چاکدەکرێتەوە. بەڵام لە سیستەمی ترمۆداینامیکیی بیتکۆیندا، هیچ پەمپێکی دەستکرد بوونی نیییە. کاتێک کلیڵێک ون دەبێت و دراوێک بۆ هەمیشە لە ناڕوونیی بلاکچەیندا قفڵ دەبێت، سیستەم تووشی هەوساوبوون (تەورەم) نابێت؛ بەڵکو بەهای کۆکراوەی خۆی بە یەکسانی بەسەر پێکهاتەکانی تری تۆڕەکەدا دابەش دەکات. ئەمە واتە یاسای بقای بەها لە خاوێنترین شێوەی ماتماتیکیی خۆیدا؛ هیچ سامانێک لەم جیهانە داخراوەدا لەناوناچێت، بەڵکو تەنها لە چنگی کەسی بێئاگادا دەرچووە و خرایە ناو تەواوی جەستەی تۆڕەکەوە.
٢. یەکتربڕینی قەبارەی مەزن و نەبوون
> «من دڵنیام کە لە ٢٠ ساڵی داهاتوودا یان قەبارەی مامەڵەکان زۆر مەزن دەبێت، یان هیچ قەبارە و سفرێک بوونی نابێت.»
ساتۆشی بە ژیریی پێشبینیکەرانەی خۆی، خۆی لە قبووڵکردنی خۆڵەمێشیی میانڕەو بەدوور گرت. ڕوانگەی ئەو بۆ مێژووی تەکنۆلۆژیا، ڕوانگەیەکی جەمسەری بوو: دیاردەکان یان دەبنە یاسا بنەڕەتییەکانی سروشت و ڕیشە داکوتین، یان لەژێر باری ئەنترۆپیی کاتدا ورد دەبنەوە و لەناو دەچن. بەلای ئەوەوە، بیتکۆین نەبوو ببێتە چارەسەرێکی کاتی یان ئامرازێکی شایستە بۆ یاریی دەوڵەمەندەکان; ئەم پرۆتۆکۆڵە یان دەبوو ببێتە خوێنبەری سەرەکیی هەسارەکە و سەرجەم مامەڵەکانی مرۆڤی دووبارە پێناسە بکردایەتەوه، یان لە تاقیکردنەوەی سەختی کاتدا شکست بهێنایه. هیچ خاڵێکی ناوەڕاست بوونی نەبوو.
٣. گەشتیارەکانی سیستەم و خەیاڵدڵی ئاڵتوون
> «بیتکۆین هیچ سوودی پشک یان سوودی داهاتووی زامنکراوی نییە؛ بۆیە لە پشک ناچێت، بەڵکو زیاتر لە کاڵایەکی قۆرخکراو یان کۆمەڵێک سامانی کۆمەڵگەیی دەچێت.»
هێڵی جیاکەرەوەی نێوان سامانی ڕاستەقینە و خەیاڵی ئابووری لەم ڕستەیەدا شاراوەتەوە. کۆمپانیاکان دێن و دەڕۆن، بەڕێوەبەرە جێبەجێکارەکان گەندەڵی دەکەن و پشکەکان دەبنە پارچە کاغەز؛ چونکە بەهاکەیان بە کردەی مرۆییەوە بەستراوەتەوە. بەڵام بیتکۆین کۆمپانیا نییە; حەقیقەتێکە لە جۆری کانزای دەگمەنی دیجیتاڵ. بەهاکەی لە کارایی بۆرۆکراسییەوە سەرچاوە ناگرێت، بەڵکو لە کەمیی ڕه‌ها و بێبەزەییانەیەوە سەرچاوە دەگرێت کە هیچ دەسەڵاتێک لە جیهاندا ناتوانێت دەستکاریی هاوکێشەکەی بکات.
٤. ئاوێنەی تەواونیشاندەری شارستانییەت
> «کێشەی بنەڕەتی لە پارەی نەریتیدا، تەواوی ئەو متمانەیەیە کە بۆ کارکردنی پێویستە.»
ئەمە ناوەرۆکی هەموو فەلسەفەی پارەی هاوچەرخە. مرۆڤی کۆیلە، ناچارە متمانە بە بانکی ناوەندی بکات بۆ ئەوەی بەهای زەحمەتییەکەی بە سیاسەتی هەوساوبوون لەناوەبات؛ ناچارە متمانە بە دەوڵەتەکان بکات بۆ ئەوەی سامانەکەی داگیر نەکەن؛ و ناچارە متمانە بە دامەزراوە نێوەندگیرەکان بکات بۆ ئەوەی ناسنامە و ژینگەی تایبەتیی بفرۆشن. قەیرانی مرۆڤی هاوچەرخ، قەیرانی متمانەی ناچارەکییە. ساتۆشی بە دروستکردنی Proof-of-Work، ئەم وابەستەییە سەرشۆڕکەرەی پچڕاند بۆ ئەوەی مرۆڤ بۆ بقای ئابووری پێویستی بە پاڕانەوە نەبێت لە دەسەڵاتە بۆماوەییەکان.
#ساتۆشی_ناکامۆتۆ #فلسفەی_پارە #بلاکچەین #ترمۆداینامیکی_ئابووری
١. تەلارسازیی کەمی و بەخشینی خامۆش
> «دراوە ونبووەکان تەنها وای لێدەکەن بەهای دراوەکانی تری کەسانی تر کەمێک زیاتر ببێت. وەکو دیارییەک بۆ هەمووان سەیری بکەن.»
لە ئابووریی نەریتیدا، ونبوونی سامان یان بلۆکبوونی سەرمایە کارەساتێکی تاكەکەسییە کە بە دەوەردان و دەوەردانی چاپخانەکان و بانکی ناوەندی چاکدەکرێتەوە. بەڵام لە سیستەمی ترمۆداینامیکیی بیتکۆیندا، هیچ پەمپێکی دەستکرد بوونی نیییە. کاتێک کلیڵێک ون دەبێت و دراوێک بۆ هەمیشە لە ناڕوونیی بلاکچەیندا قفڵ دەبێت، سیستەم تووشی هەوساوبوون (تەورەم) نابێت؛ بەڵکو بەهای کۆکراوەی خۆی بە یەکسانی بەسەر پێکهاتەکانی تری تۆڕەکەدا دابەش دەکات. ئەمە واتە یاسای بقای بەها لە خاوێنترین شێوەی ماتماتیکیی خۆیدا؛ هیچ سامانێک لەم جیهانە داخراوەدا لەناوناچێت، بەڵکو تەنها لە چنگی کەسی بێئاگادا دەرچووە و خرایە ناو تەواوی جەستەی تۆڕەکەوە.
٢. یەکتربڕینی قەبارەی مەزن و نەبوون
> «من دڵنیام کە لە ٢٠ ساڵی داهاتوودا یان قەبارەی مامەڵەکان زۆر مەزن دەبێت، یان هیچ قەبارە و سفرێک بوونی نابێت.»
ساتۆشی بە ژیریی پێشبینیکەرانەی خۆی، خۆی لە قبووڵکردنی خۆڵەمێشیی میانڕەو بەدوور گرت. ڕوانگەی ئەو بۆ مێژووی تەکنۆلۆژیا، ڕوانگەیەکی جەمسەری بوو: دیاردەکان یان دەبنە یاسا بنەڕەتییەکانی سروشت و ڕیشە داکوتین، یان لەژێر باری ئەنترۆپیی کاتدا ورد دەبنەوە و لەناو دەچن. بەلای ئەوەوە، بیتکۆین نەبوو ببێتە چارەسەرێکی کاتی یان ئامرازێکی شایستە بۆ یاریی دەوڵەمەندەکان; ئەم پرۆتۆکۆڵە یان دەبوو ببێتە خوێنبەری سەرەکیی هەسارەکە و سەرجەم مامەڵەکانی مرۆڤی دووبارە پێناسە بکردایەتەوه، یان لە تاقیکردنەوەی سەختی کاتدا شکست بهێنایه. هیچ خاڵێکی ناوەڕاست بوونی نەبوو.
٣. گەشتیارەکانی سیستەم و خەیاڵدڵی ئاڵتوون
> «بیتکۆین هیچ سوودی پشک یان سوودی داهاتووی زامنکراوی نییە؛ بۆیە لە پشک ناچێت، بەڵکو زیاتر لە کاڵایەکی قۆرخکراو یان کۆمەڵێک سامانی کۆمەڵگەیی دەچێت.»
هێڵی جیاکەرەوەی نێوان سامانی ڕاستەقینە و خەیاڵی ئابووری لەم ڕستەیەدا شاراوەتەوە. کۆمپانیاکان دێن و دەڕۆن، بەڕێوەبەرە جێبەجێکارەکان گەندەڵی دەکەن و پشکەکان دەبنە پارچە کاغەز؛ چونکە بەهاکەیان بە کردەی مرۆییەوە بەستراوەتەوە. بەڵام بیتکۆین کۆمپانیا نییە; حەقیقەتێکە لە جۆری کانزای دەگمەنی دیجیتاڵ. بەهاکەی لە کارایی بۆرۆکراسییەوە سەرچاوە ناگرێت، بەڵکو لە کەمیی ڕه‌ها و بێبەزەییانەیەوە سەرچاوە دەگرێت کە هیچ دەسەڵاتێک لە جیهاندا ناتوانێت دەستکاریی هاوکێشەکەی بکات.
٤. ئاوێنەی تەواونیشاندەری شارستانییەت
> «کێشەی بنەڕەتی لە پارەی نەریتیدا، تەواوی ئەو متمانەیەیە کە بۆ کارکردنی پێویستە.»
ئەمە ناوەرۆکی هەموو فەلسەفەی پارەی هاوچەرخە. مرۆڤی کۆیلە، ناچارە متمانە بە بانکی ناوەندی بکات بۆ ئەوەی بەهای زەحمەتییەکەی بە سیاسەتی هەوساوبوون لەناوەبات؛ ناچارە متمانە بە دەوڵەتەکان بکات بۆ ئەوەی سامانەکەی داگیر نەکەن؛ و ناچارە متمانە بە دامەزراوە نێوەندگیرەکان بکات بۆ ئەوەی ناسنامە و ژینگەی تایبەتیی بفرۆشن. قەیرانی مرۆڤی هاوچەرخ، قەیرانی متمانەی ناچارەکییە. ساتۆشی بە دروستکردنی Proof-of-Work، ئەم وابەستەییە سەرشۆڕکەرەی پچڕاند بۆ ئەوەی مرۆڤ بۆ بقای ئابووری پێویستی بە پاڕانەوە نەبێت لە دەسەڵاتە بۆماوەییەکان.
#ساتۆشی_ناکامۆتۆ #فلسفەی_پارە #بلاکچەین #ترمۆداینامیکی_ئابووری
دەقی ئەسڵی فارسی · بینینی ئەم پۆستە لە تێلێگرام ↗ · کردنەوە لە ئەرشیڤ · 💬 گفتوگۆ لە گرووپی تێلێگرامی Coin_Kurd · فێرکارییە، ئامۆژگاریی دارایی نییە.