📖 بانک اصطلاحات آکادمی
۲۰۱ اصطلاح فارسی و انگلیسی با تعریف دقیق و مثال کاربردی، هرکدام با پیوند به درسی که آن را آموزش می‌دهد. واژه‌نامهٔ عمومی سایت هم در /glossary/ است.
الگوریتم امضای مبتنی بر منحنی بیضوی که امضایی شامل دو عدد r و s تولید می‌کند و به نانس یک‌بارمصرف و مخفی نیاز دارد.
مثال: اتریوم برای امضای همهٔ تراکنش‌های حساب‌های کاربری از ECDSA روی secp256k1 استفاده می‌کند.
درس: امضای دیجیتال: ECDSA و Schnorrاجرای دو بار پشت‌سرهم SHA-256 که بیت‌کوین برای هش بلاک و شناسهٔ تراکنش به کار می‌برد.
مثال: هش هر بلاک بیت‌کوین برابر SHA-256 خروجی SHA-256 سربرگ ۸۰ بایتی است.
درس: تابع هش و SHA-256نقش بانک مرکزی در تأمین نقدینگی اضطراری برای بانک‌ها در زمان بحران.
مثال: در بحران ۲۰۰۸ بانک‌های مرکزی بزرگ با وام‌های اضطراری از فروپاشی زنجیره‌ای بانک‌ها جلوگیری کردند.
درس: تاریخچهٔ پول، بانکداری و تولد بیتکویننمایش کوتاه و دارای کد خطایاب از هش کلید عمومی یا اسکریپت که دیگران برای فرستادن دارایی از آن استفاده می‌کنند.
مثال: آدرسی که با bc1q شروع می‌شود SegWit بومی و آدرسی که با 0x شروع می‌شود حساب اتریوم است.
درس: کلید عمومی، کلید خصوصی و آدرسشناسهٔ یکتای قرارداد هوشمند یک توکن روی شبکه؛ هویت واقعی توکن.
مثال: دو توکن با نماد USDT روی یک شبکه می‌توانند آدرس قرارداد متفاوت داشته باشند و فقط یکی رسمی است.
درس: کوین در برابر توکن؛ بازار اسپات در برابر مشتقاتخرید هم‌زمان در بازار ارزان‌تر و فروش در بازار گران‌تر برای بهره‌بردن از اختلاف قیمت.
مثال: اگر یک توکن در صرافی الف ۱ درصد ارزان‌تر از صرافی ب باشد، آربیتراژگر فاصله را می‌بندد، به شرط آن‌که کارمزد و زمان انتقال اجازه دهد.
درس: عرضه و تقاضا و کشف قیمتبرنامهای که طبق آن توکن‌های قفل‌شدهٔ تیم و سرمایه‌گذاران در زمان‌های مشخص قابل انتقال می‌شوند.
مثال: یک سال قفل کامل (Cliff) و سپس آزادسازی ماهانه طی سه سال.
درس: عرضهٔ کل، در گردش و حداکثر؛ FDV، انتشار و رقیقشدندرصد تغییر قیمتی که پس از آن فید اوراکل به‌روزرسانی می‌شود.
مثال: فیدی با آستانهٔ ۰٫۵٪ وقتی قیمت از ۲٬۰۰۰ به ۲٬۰۱۰ برسد به‌روز می‌شود.
درس: اوراکل‌ها و زیرساخت: Chainlink و ریسک دستکاری قیمتسازوکاری برای اثبات اینکه یک حساب متعلق به انسانی یکتا است، نه ربات یا حساب تکراری.
مثال: World ID در پروژهٔ Worldcoin که با اسکن عنبیه ساخته می‌شود.
درس: هوش مصنوعی و بلاک‌چین: کاربرد واقعی یا هیاهو؟زنجیرهٔ متوالی هش‌ها که گذر زمان و ترتیب رویدادها را به‌صورت رمزنگارانه قابل اثبات می‌کند؛ ابزار زمان‌بندی است، نه اجماع.
مثال: رهبر هر اسلات تراکنش‌ها را در جریان هش‌های PoH قرار می‌دهد تا دیگران ترتیب آن‌ها را بررسی کنند.
درس: شبکه‌های پرسرعت مثل سولانا: سرعت، هزینه و بهای آنگزارشی که نشان می‌دهد دارایی‌های یک نگهدارنده دست‌کم با بدهی‌های ثبت‌شده به کاربران برابر است؛ معمولاً با درخت مرکل.
مثال: کاربر شناسهٔ خود را در ابزار صرافی وارد می‌کند و می‌بیند موجودی‌اش در درخت مرکل گنجانده شده است.
درس: کیف پول حضانتی و غیرحضانتیسازوکار اجماعی که حق پیشنهاد و تأیید بلاک را به نسبت وثیقهٔ قفل‌شده می‌دهد و تخلف را با ضبط وثیقه مجازات می‌کند.
مثال: اتریوم از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ با اثبات سهام کار می‌کند.
درس: اثبات سهام (PoS): اعتبارسنج‌ها، استیکینگ و اسلشینگسازوکار اجماعی که در آن حق تولید بلاک با یافتن هشی کوچک‌تر از هدف به دست می‌آید؛ یافتنش پرهزینه و بررسی‌اش ارزان است.
مثال: بیت‌کوین از ۲۰۰۹ تاکنون با اثبات کار مبتنی بر SHA-256 دوگانه کار می‌کند.
درس: اثبات کار (PoW): استخراج، دشواری و حملهٔ ۵۱٪ویژگی‌ای که در آن تغییر یک بیت از ورودی به‌طور میانگین حدود نیمی از بیت‌های خروجی را تغییر می‌دهد.
مثال: هش «salam» و «Salam» هیچ شباهت قابل تشخیصی با هم ندارند.
درس: تابع هش و SHA-256شکل دیجیتال پول ملی که مستقیماً بدهی بانک مرکزی است.
مثال: Sand Dollar باهاماس یک CBDC خرده‌فروشی است.
درس: پول فیات، پول دیجیتال، رمزارز و CBDCحاصل‌ضرب قیمت فعلی یک واحد در عرضهٔ در گردش.
مثال: توکنی با قیمت ۲ دلار و ۵۰ میلیون واحد در گردش، ارزش بازار ۱۰۰ میلیون دلاری دارد.
درس: ارزش بازار (Market Cap) و معنای واقعی آنقیمت فعلی ضرب در حداکثر عرضه (یا عرضهٔ کل اگر سقفی نباشد).
مثال: قیمت ۱ دلار و حداکثر عرضهٔ ۱۰ میلیارد یعنی FDV برابر ۱۰ میلیارد دلار.
درس: عرضهٔ کل، در گردش و حداکثر؛ FDV، انتشار و رقیقشدنقیمت فعلی ضرب در عرضهٔ حداکثر (یا کل)، یعنی ارزش در فرضی که همهٔ عرضه با همین قیمت وجود داشته باشد.
مثال: قیمت ۲ دلار × ۱ میلیارد = FDV ۲ میلیارد دلار.
درس: توکنومیکس: عرضه، آزادسازی و رقیقشدنارزشگذاری کل دارایی بر اساس آخرین قیمت معامله‌شده.
مثال: ضرب قیمت آخرین معاملهٔ یک توکن کم‌حجم در کل عرضه، ارزش بازاری می‌سازد که ممکن است قابل نقد شدن نباشد.
درس: ارزش بازار (Market Cap) و معنای واقعی آنگروهی از ماینرها که توانشان را ترکیب می‌کنند و پاداش را به نسبت سهم کار تقسیم می‌کنند تا درآمد پایدارتری داشته باشند.
مثال: ماینر کوچک به‌جای برنده‌شدن یک بلاک کامل در چند سال، هر روز سهم کوچکی دریافت می‌کند.
درس: اثبات کار (PoW): استخراج، دشواری و حملهٔ ۵۱٪توکنی که برای حفظ ارزش ثابت نسبت به یک دارایی مرجع، معمولاً دلار، طراحی شده است.
مثال: USDT روی شبکه‌های ترون و اتریوم با هدف برابری با یک دلار معامله می‌شود.
درس: پول فیات، پول دیجیتال، رمزارز و CBDCاستیبل‌کوینی که ثباتش را به‌جای ذخایر کافی، با سازوکار ضرب و سوزاندن و انگیزهٔ آربیتراژ حفظ می‌کند.
مثال: UST در شبکهٔ Terra که با LUNA مبادله می‌شد و در مه ۲۰۲۲ فروریخت.
درس: استیبل‌کوین‌ها: پشتوانه، شکست پگ و درس‌های ترا و USDCقفل‌کردن رمزارز به‌عنوان وثیقه برای مشارکت در اجماع و دریافت پاداش، همراه با ریسک جریمه.
مثال: اجرای یک اعتبارسنج مستقل اتریوم دست‌کم ۳۲ ETH وثیقه می‌خواهد.
درس: اثبات سهام (PoS): اعتبارسنج‌ها، استیکینگ و اسلشینگروشی که در آن یک پروتکل ETH کاربران را استیک می‌کند و در عوض توکنی قابل معامله می‌دهد که نمایندهٔ سهم استیک‌شده است.
مثال: توکن stETH پروتکل Lido نمونه‌ای از توکن استیکینگ نقدشونده است و ریسک قرارداد هوشمند و تمرکز دارد.
درس: اثبات سهام (PoS): اعتبارسنج‌ها، استیکینگ و اسلشینگبازهٔ زمانی کوتاهی (حدود ۴۰۰ میلی‌ثانیه) که در آن یک رهبر مشخص حق تولید بلاک دارد.
مثال: در یک دقیقه حدود ۱۵۰ اسلات وجود دارد.
درس: شبکه‌های پرسرعت مثل سولانا: سرعت، هزینه و بهای آنواحدهای زمانی اجماع اتریوم: اسلات ۱۲ ثانیه و اپاک ۳۲ اسلات یا ۶٫۴ دقیقه.
مثال: نهایی‌شدن عادی حدود دو اپاک یعنی نزدیک ۱۳ دقیقه طول می‌کشد.
درس: اثبات سهام (PoS): اعتبارسنج‌ها، استیکینگ و اسلشینگضبط بخشی یا همهٔ وثیقه و اخراج اجباری اعتبارسنجی که تخلف قابل اثبات مانند امضای دو بلاک در یک اسلات انجام داده است.
مثال: اجرای یک کلید اعتبارسنج روی دو سرور هم‌زمان رایج‌ترین علت اسلش‌شدن است.
درس: اثبات سهام (PoS): اعتبارسنج‌ها، استیکینگ و اسلشینگاختلاف میانگین قیمت پر شدن واقعی سفارش با قیمت مورد انتظار.
مثال: انتظار خرید در ۱۰۰ و پر شدن با میانگین ۱۰۱ یعنی ۱ درصد اسلیپیج.
درس: نقدشوندگی، حجم معاملات و حجم جعلیفاصلهٔ میان بالاترین قیمت پیشنهادی خرید و پایین‌ترین قیمت پیشنهادی فروش.
مثال: اگر بهترین خرید ۹۹٫۹ و بهترین فروش ۱۰۰ باشد، اسپرد ۰٫۱ است.
درس: عرضه و تقاضا و کشف قیمتثبت سفارش‌های بزرگ بدون قصد اجرا برای فریب دیگران دربارهٔ عرضه یا تقاضا.
مثال: دیوار فروش بزرگی که با نزدیک شدن قیمت ناگهان لغو می‌شود.
درس: نقدشوندگی، حجم معاملات و حجم جعلیدر شبکه‌های اثبات سهام، شرکت‌کننده‌ای که با قفل‌کردن رمزارز حق پیشنهاد و تأیید بلاک پیدا می‌کند و در صورت تخلف جریمه می‌شود.
مثال: در اتریوم هر اعتبارسنج برای فعال‌شدن دست‌کم ۳۲ ETH به‌عنوان وثیقه قفل می‌کند.
درس: بلاک‌چین چیست؟ دفتر کل توزیع‌شده، نودها و اعتبارسنجهاطرح امضای خطی با امضای ۶۴ بایتی که با Taproot وارد بیت‌کوین شد و امکان تجمیع کلید و امضا را می‌دهد.
مثال: یک کیف پول ۲ از ۲ با MuSig2 روی زنجیره مانند یک امضای تک‌نفره دیده می‌شود.
درس: امضای دیجیتال: ECDSA و Schnorrداده‌ای که با کلید خصوصی روی هش یک پیام تولید می‌شود و هر کس با کلید عمومی می‌تواند درستی آن و تغییرنکردن پیام را بررسی کند.
مثال: هر ورودی تراکنش بیت‌کوین امضایی دارد که مالکیت خروجی خرج‌شده را ثابت می‌کند.
درس: امضای دیجیتال: ECDSA و Schnorrامضای پیام ساختاریافته‌ای که بدون تراکنش و گس، سقف مجاز خرج توکن را تعیین می‌کند و طرف مقابل آن را بعداً ارسال می‌کند.
مثال: پنجرهٔ امضایی با عنوان Permit که spender، value و deadline را نشان می‌دهد.
درس: تأییدیهٔ توکن، قراردادهای مخرب و امضای کورکورانهامضای پیامی با ساختار مشخص در اتریوم که بدون تراکنش و کارمزد انجام می‌شود ولی می‌تواند اجازه‌های واقعی مانند مجوز خرج توکن بدهد.
مثال: امضای یک پیام permit در سایت جعلی می‌تواند به مهاجم اجازهٔ برداشت توکن‌ها را بدهد.
درس: امضای دیجیتال: ECDSA و Schnorrامضای داده‌ای که کاربر یا دستگاه نمی‌تواند محتوای معنادار آن را نمایش دهد.
مثال: کیف سخت‌افزاری فقط یک هش طولانی نشان می‌دهد و می‌پرسد «تأیید؟».
درس: تأییدیهٔ توکن، قراردادهای مخرب و امضای کورکورانهسازوکاری که موفقیت یا درآمد پروتکل را به ارزش یا جریان نقدی دارندهٔ توکن پیوند می‌دهد.
مثال: بازخرید و سوزاندن توکن از محل کارمزدهای پروتکل.
درس: انواع توکن: حاکمیتی، کاربردی و میمکوینوضعیتی که پس از فورک سخت، دو گروه با قواعد متفاوت هر کدام زنجیرهٔ خود را ادامه می‌دهند و دو رمزارز جدا شکل می‌گیرد.
مثال: ETH و ETC از ژوئیهٔ ۲۰۱۶ دو زنجیرهٔ جدا هستند.
درس: فورک‌ها: فورک نرم، فورک سخت و انشعاب زنجیرهمبلغی که کاربر علاوه بر کارمزد پایه برای اولویت بیشتر به تولیدکنندهٔ بلاک می‌دهد.
مثال: در زمان شلوغی، کیف پول پیشنهاد انعام بالاتری می‌دهد تا تراکنش زودتر وارد بلاک شود.
درس: اتریوم و قرارداد هوشمند: EVM، گس و سوزاندن کارمزدنسبت اندازهٔ موقعیت به وجه تضمین؛ سود و زیان را به همان نسبت بزرگ می‌کند.
مثال: موقعیت ۱۰ هزار دلاری با ۱ هزار دلار وجه تضمین یعنی اهرم ۱۰ برابر.
درس: کوین در برابر توکن؛ بازار اسپات در برابر مشتقاتسرویسی که دادهٔ بیرون از بلاک‌چین، مثل قیمت، را به قرارداد هوشمند می‌رساند.
مثال: پروتکل وام‌دهی که قیمت ETH/USD را از فید Chainlink می‌خواند.
درس: اوراکل‌ها و زیرساخت: Chainlink و ریسک دستکاری قیمتتوزیع رایگان توکن به آدرس‌هایی که شرایط مشخصی، مثلاً استفادهٔ قبلی از پروتکل، داشته‌اند.
مثال: ۴۰۰ UNI برای هر کاربر قبلی Uniswap در سپتامبر ۲۰۲۰.
درس: انواع توکن: حاکمیتی، کاربردی و میمکویندستگاهی که هیچ اتصال شبکه‌ای (Wi-Fi، بلوتوث، کابل شبکه) ندارد و داده را فقط با روش‌های فیزیکی مثل QR منتقل می‌کند.
مثال: امضای تراکنش بیت‌کوین روی دستگاهی که تراکنش را با اسکن QR دریافت و برمی‌گرداند.
درس: کیف پول گرم و کیف پول سردبازاری که در آن خود دارایی با تحویل فوری خرید و فروش می‌شود.
مثال: خرید BTC در جفت BTC/USDT و برداشت آن به کیف پول شخصی.
درس: کوین در برابر توکن؛ بازار اسپات در برابر مشتقاتپاداشی که از درآمد واقعی پروتکل، مثل کارمزد کاربران، پرداخت شود نه از چاپ توکن تازه.
مثال: پروتکلی که بخشی از کارمزد معاملات را به استیک‌کنندگان می‌دهد.
درس: توکنومیکس: عرضه، آزادسازی و رقیقشدنبدافزاری که آدرس رمزارز کپی‌شده را در حافظهٔ کپی با آدرس مهاجم جایگزین می‌کند.
مثال: آدرسی که چسبانده‌اید با آدرسی که کپی کردید در کاراکترهای میانی فرق دارد.
درس: فیشینگ و مهندسی اجتماعیشبکهای که هر کس بدون اجازهٔ نهاد مرکزی می‌تواند در آن گره اجرا کند، تراکنش بفرستد یا اعتبارسنجی کند.
مثال: اجرای یک گره کامل بیت‌کوین به اجازهٔ هیچ‌کس نیاز ندارد.
درس: پول فیات، پول دیجیتال، رمزارز و CBDCجدول زمانی آزاد شدن توکن‌های قفل‌شدهٔ تیم، سرمایه‌گذاران یا خزانه.
مثال: آزادسازی خطی ماهانه در ۳۶ ماه.
درس: توکنومیکس: عرضه، آزادسازی و رقیقشدننخستین بلاک یک بلاک‌چین که به هیچ بلاک قبلی ارجاع نمی‌دهد.
مثال: بلاک پیدایش بیت‌کوین در ۳ ژانویهٔ ۲۰۰۹ استخراج شد.
درس: تاریخچهٔ پول، بانکداری و تولد بیتکوینتعداد بلاک‌هایی که از بلاک حاوی تراکنش تا آخرین بلاک ساخته شده، با احتساب خود آن بلاک.
مثال: تراکنشی در بلاک ۸۷۰۰۰۰ وقتی ارتفاع زنجیره ۸۷۰۰۰۵ است، ۶ تأیید دارد.
درس: اجماع، نهایی‌شدن و چرخهٔ عمر یک تراکنشنمایش آدرس دریافت روی صفحهٔ دستگاه برای اطمینان از اینکه کامپیوتر آدرس دیگری نشان نمی‌دهد.
مثال: پیش از دادن آدرس واریز به صرافی، گزینهٔ Verify را بزنید و آدرس را روی دستگاه مقایسه کنید.
درس: امنیت کیف پول سختافزاریگروهی از امضاکنندگان بیرون از هر دو زنجیره که رویدادهای مبدأ را تأیید می‌کنند؛ امنیت پل برابر امنیت کلیدهای آن‌هاست.
مثال: پل Ronin برای برداشت ۵ امضا از ۹ تأییدکننده لازم داشت.
درس: پل‌های بین‌زنجیره‌ای و درس هک‌های بزرگاجازهای که با approve به یک قرارداد داده می‌شود تا تا سقف مشخص توکن را از کیف کاربر منتقل کند.
مثال: تأیید ۱۰۰ USDC برای قرارداد یک صرافی غیرمتمرکز پیش از معاوضه.
درس: تأییدیهٔ توکن، قراردادهای مخرب و امضای کورکورانهاجازهای که کاربر به یک قرارداد می‌دهد تا مقدار مشخص یا نامحدودی از توکن‌هایش را جابه‌جا کند.
مثال: سایت فیشینگی که با یک تأییدیهٔ نامحدود، USDT کیف پول را خالی می‌کند.
درس: تشخیص کلاهبرداری: رگ‌پول، پامپ‌ودامپ و طرح پانزیتابعی قطعی که ورودی با هر طولی را به خروجی با طول ثابت تبدیل می‌کند و یافتن پیش‌تصویر، پیش‌تصویر دوم یا برخورد برای آن عملاً ناممکن است.
مثال: SHA-256 هر ورودی را به ۲۵۶ بیت یا ۶۴ نویسهٔ هگز تبدیل می‌کند.
درس: تابع هش و SHA-256کیت نرم‌افزاری مخرب که روی سایت جعلی نصب می‌شود و با درخواست امضاها و تأییدیه‌های فریبنده دارایی کیف را خارج می‌کند.
مثال: سایت مینت تقلبی که پس از اتصال، setApprovalForAll برای ارزشمندترین مجموعهٔ NFT کاربر درخواست می‌کند.
درس: تأییدیهٔ توکن، قراردادهای مخرب و امضای کورکورانهتراشهٔ مقاوم در برابر دستکاری فیزیکی که برای نگهداری اسرار رمزنگاری طراحی شده است.
مثال: تراشه‌ای مشابه کارت‌های بانکی هوشمند در برخی کیف‌های سخت‌افزاری.
درس: امنیت کیف پول سختافزاریارسال مقدار کم پیش از مبلغ اصلی برای اطمینان از درستی شبکه، آدرس و ممو.
مثال: ارسال ۱۰ USDT پیش از ارسال ۲٬۰۰۰ USDT به آدرس جدید.
درس: شبکه‌ها، آدرس‌ها و انتقال بیخطانخستین تراکنش هر بلاک که ورودی واقعی ندارد و پاداش بلاک و کارمزدها را به تولیدکنندهٔ بلاک می‌دهد.
مثال: تیتر روزنامهٔ تایمز در تراکنش پاداش بلاک پیدایش نوشته شده است.
درس: ساختار بلاک و زنجیره‌شدن بلاکهاقرار دادن متن مخرب در ورودی مدل هوش مصنوعی برای وادار کردن آن به انجام کاری خارج از دستور کاربر.
مثال: صفحهٔ وبی که به عامل هوشمند دستور می‌دهد موجودی کیف پول را به آدرسی دیگر بفرستد.
درس: هوش مصنوعی و بلاک‌چین: کاربرد واقعی یا هیاهو؟خرید گستردهٔ اوراق قرضه توسط بانک مرکزی برای کاهش نرخ‌های بلندمدت و افزایش نقدینگی.
مثال: خرید اوراق خزانه و اوراق رهنی توسط فدرال رزرو از مارس ۲۰۲۰.
درس: تورم، نرخ بهره، نقدینگی و سیاست پولیبازتنظیم هدف استخراج در هر ۲۰۱۶ بلاک تا زمان میانگین بلاک نزدیک ۱۰ دقیقه بماند.
مثال: پس از خاموش شدن ماینرهای ناکارآمد بعد از هاوینگ، سختی در دورهٔ بعد کاهش می‌یابد.
درس: بیت‌کوین: فلسفه، سقف عرضه و هاوینگوجود چند پیاده‌سازی مستقل نرم‌افزار نود تا یک اشکال نرم‌افزاری کل شبکه را متوقف نکند.
مثال: Firedancer به‌عنوان کلاینت مستقل دوم برای سولانا توسعه می‌یابد.
درس: شبکه‌های پرسرعت مثل سولانا: سرعت، هزینه و بهای آنمبادلهٔ مستقیم کالا با کالا بدون واسطهٔ پول؛ نیازمند آن است که هر دو طرف هم‌زمان کالای طرف مقابل را بخواهند.
مثال: دامداری که گوسفند را مستقیماً با چند کیسه آرد عوض می‌کند، تهاتر کرده است.
درس: پول چیست و چه کارکردهایی دارد؟افزایش عمومی و مداوم سطح قیمت‌ها که به معنای کاهش قدرت خرید پول است.
مثال: اگر CPI در یک سال از ۱۰۰ به ۱۰۸ برسد، تورم سالانه ۸ درصد است.
درس: تورم، نرخ بهره، نقدینگی و سیاست پولیاطلاعات عمومی ساختار کیف (کلیدهای عمومی گسترده، آستانه، مسیر اشتقاق) که برای بازسازی آدرس‌های چندامضایی لازم است.
مثال: فایل متنی توصیف‌گر کیف ۲ از ۳ که کنار هر سهم کلید نگه داشته می‌شود.
درس: برنامهٔ پشتیبان‌گیری، بازیابی و ارثداراییای که با قرارداد هوشمند روی یک بلاک‌چین دیگر ساخته شده است.
مثال: UNI یک توکن ERC-20 روی اتریوم است.
درس: کوین در برابر توکن؛ بازار اسپات در برابر مشتقاتتوکنی که سهم مالکیت در یک استخر نقدینگی صرافی غیرمتمرکز را نشان می‌دهد و با آن می‌توان دارایی استخر را برداشت.
مثال: سازنده‌ای که LPها را قفل نکرده، می‌تواند در هر لحظه نقدینگی را خارج کند.
درس: تشخیص کلاهبرداری: رگ‌پول، پامپ‌ودامپ و طرح پانزیتوکنی که حق رأی دربارهٔ تصمیم‌های پروتکل مانند پارامترها، خزانه و ارتقاها را می‌دهد.
مثال: دارندگان UNI دربارهٔ پیشنهادهای حاکمیتی Uniswap رأی می‌دهند.
درس: انواع توکن: حاکمیتی، کاربردی و میمکوینتوکنی در زنجیرهٔ مقصد که نمایندهٔ دارایی قفل‌شده در زنجیره یا نزد امانتدار دیگری است و ارزشش به سلامت آن پشتوانه وابسته است.
مثال: wETH روی سولانا که توسط Wormhole ساخته می‌شد.
درس: پل‌های بین‌زنجیره‌ای و درس هک‌های بزرگتوکنی که برای استفاده از یک سرویس یا شبکه، مثل پرداخت هزینه یا وثیقه‌گذاری، به کار می‌رود.
مثال: LINK برای پرداخت به اپراتورهای نود Chainlink.
درس: انواع توکن: حاکمیتی، کاربردی و میمکوینبرنامهای که به پژوهشگران امنیتی برای گزارش مسئولانهٔ آسیب‌پذیری پاداش می‌دهد.
مثال: پروتکلی که برای کشف باگ بحرانی پاداش قابل توجهی اعلام کرده است.
درس: خواندن وایت‌پیپر و ارزیابی تیم و نقشهٔ راهارسال نسخهٔ جدیدی از تراکنش تأییدنشده با کارمزد بالاتر که جای نسخهٔ قبلی را در ممپول می‌گیرد.
مثال: تراکنشی که با ۲ sat/vB گیر کرده، با RBF و ۲۰ sat/vB سریع‌تر تأیید می‌شود.
درس: اجماع، نهایی‌شدن و چرخهٔ عمر یک تراکنشمجموع ارزش معاملات انجام‌شده در یک بازهٔ زمانی مشخص.
مثال: حجم ۲۴ساعتهٔ یک جفت ارز در CoinGecko.
درس: نقدشوندگی، حجم معاملات و حجم جعلیسقف نهایی تعداد واحدهایی که طبق قواعد پروتکل یا قرارداد ساخته خواهد شد.
مثال: حداکثر عرضهٔ بیت‌کوین کمی کمتر از ۲۱ میلیون است؛ اتریوم حداکثر عرضهٔ ثابت ندارد.
درس: عرضهٔ کل، در گردش و حداکثر؛ FDV، انتشار و رقیقشدنپخش تراکنشی که در یک زنجیره امضا شده در زنجیرهٔ انشعابی دیگر، وقتی قالب تراکنش‌ها یکسان و بدون حفاظت است.
مثال: EIP-155 با افزودن شناسهٔ زنجیره به امضا جلوی بازپخش میان ETH و ETC را گرفت.
درس: فورک‌ها: فورک نرم، فورک سخت و انشعاب زنجیرهدستکاری سخت‌افزار یا نرم‌افزار پیش از رسیدن به کاربر نهایی.
مثال: دستگاه دست‌دومی که فروشنده عبارت بازیابی آن را نگه داشته است.
درس: امنیت کیف پول سختافزاریحملهای که در آن کنترل اکثریت توان اجماع امکان بازنویسی بلاک‌های اخیر، خرج دوباره و سانسور را می‌دهد.
مثال: اتریوم کلاسیک در ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ چنین حمله‌هایی را تجربه کرد.
درس: اثبات کار (PoW): استخراج، دشواری و حملهٔ ۵۱٪خروجی‌ای که مازاد ورودی‌ها پس از پرداخت به گیرنده و کارمزد را به فرستنده برمی‌گرداند.
مثال: خرج یک UTXO یک بیت‌کوینی برای پرداخت ۰٫۲، خروجی باقی‌مانده‌ای حدود ۰٫۸ بیت‌کوین می‌سازد.
درس: اجماع، نهایی‌شدن و چرخهٔ عمر یک تراکنشخروجی تراکنشی که هنوز به‌عنوان ورودی در تراکنش دیگری خرج نشده و موجودی قابل خرج را تشکیل می‌دهد.
مثال: اگر سه بار ۰٫۰۱ بیت‌کوین دریافت کرده باشید، سه UTXO جدا دارید.
درس: اجماع، نهایی‌شدن و چرخهٔ عمر یک تراکنشقالب استاندارد پیام برای امضا که فیلدها را با نام و نوع نمایش می‌دهد تا کاربر بفهمد چه چیزی را امضا می‌کند.
مثال: نمایش «spender: 0x…، value: 1000، deadline: …» به جای یک رشتهٔ هگز.
درس: تأییدیهٔ توکن، قراردادهای مخرب و امضای کورکورانهثبت دامنه‌ای با املای نزدیک به دامنهٔ اصلی برای فریب کاربران.
مثال: دامنه‌ای که به جای حرف m از rn استفاده می‌کند و در نگاه اول یکسان دیده می‌شود.
درس: فیشینگ و مهندسی اجتماعیسهم ارزش بازار بیت‌کوین از ارزش کل بازار رمزارزها به درصد.
مثال: اگر ارزش کل بازار ۲ تریلیون و ارزش بیت‌کوین ۱ تریلیون دلار باشد، دامیننس ۵۰ درصد است.
درس: ارزش بازار (Market Cap) و معنای واقعی آنتضمین اینکه داده‌های لازم برای بازسازی وضعیت لایهٔ ۲ منتشر و برای همه قابل دریافت است.
مثال: بلاب‌های EIP-4844 فضای ارزان‌تری برای انتشار دادهٔ رول‌آپ‌ها روی اتریوم فراهم کردند.
درس: سه‌گانهٔ بلاک‌چین، لایهٔ ۱ و لایهٔ ۲جابه‌جا کردن مصنوعی قیمتی که اوراکل می‌خواند برای گرفتن وام یا تسویهٔ سودآور از پروتکل.
مثال: حملهٔ Mango Markets در اکتبر ۲۰۲۲.
درس: اوراکل‌ها و زیرساخت: Chainlink و ریسک دستکاری قیمتمعیاری از سختی یافتن هش معتبر که در بیت‌کوین هر ۲۰۱۶ بلاک تنظیم می‌شود تا میانگین زمان بلاک ۱۰ دقیقه بماند.
مثال: اگر نیمی از ماینرها خاموش شوند، تا تنظیم بعدی بلاک‌ها کندتر ساخته می‌شوند و سپس دشواری کم می‌شود.
درس: اثبات کار (PoW): استخراج، دشواری و حملهٔ ۵۱٪فهرست زندهٔ سفارش‌های خرید و فروش ثبت‌شده در یک بازار به تفکیک قیمت و مقدار.
مثال: در دفتر سفارش جفت BTC/USDT می‌بینید چه مقدار بیت‌کوین در هر قیمت برای فروش گذاشته شده است.
درس: عرضه و تقاضا و کشف قیمتپایگاه داده‌ای از تراکنش‌ها که نسخه‌های یکسانش نزد شرکت‌کنندگان متعدد نگهداری و با قواعد مشترک به‌روز می‌شود، بدون اینکه یک مرجع مرکزی نسخهٔ اصلی را در اختیار داشته باشد.
مثال: هر نود کامل بیت‌کوین یک نسخهٔ کامل از همهٔ بلاک‌ها از ۲۰۰۹ تاکنون را دارد.
درس: بلاک‌چین چیست؟ دفتر کل توزیع‌شده، نودها و اعتبارسنجهاخرج کردن یک واحد پول دیجیتال در دو تراکنش متفاوت؛ مشکل اصلی پول دیجیتال پیش از بیت‌کوین.
مثال: اگر کسی بتواند یک فایل سکهٔ دیجیتال را کپی کند و به دو نفر بفرستد، دوبار خرج کرده است.
درس: تاریخچهٔ پول، بانکداری و تولد بیتکوینتوانایی یک دارایی برای حفظ قدرت خرید در طول زمان.
مثال: خانواده‌هایی که در دوره‌های تورمی سکهٔ طلا نگه می‌دارند، از طلا به‌عنوان ذخیرهٔ ارزش استفاده می‌کنند.
درس: پول چیست و چه کارکردهایی دارد؟نظامی که در آن بانک فقط بخشی از سپرده‌ها را به‌صورت نقد نگه می‌دارد و بقیه را وام می‌دهد و از این راه پول بانکی جدید می‌سازد.
مثال: وقتی بانک به شما وام مسکن می‌دهد، رقم وام به‌صورت سپرده در حساب فروشنده ظاهر می‌شود، بی‌آن‌که اسکناسی چاپ شده باشد.
درس: تاریخچهٔ پول، بانکداری و تولد بیتکوینکاهش سهم هر دارنده از کل عرضه بر اثر ساخته یا آزاد شدن واحدهای تازه.
مثال: تورم سالانهٔ ۵٪ برای کسی که استیک نمی‌کند، سهمش را حدود ۵٪ کم می‌کند.
درس: توکنومیکس: عرضه، آزادسازی و رقیقشدنرولآپی که نتایج را درست فرض می‌کند و در بازهٔ اعتراض امکان ارائهٔ اثبات تقلب را می‌دهد.
مثال: برداشت از پل رسمی رول‌آپ خوش‌بینانه معمولاً حدود یک هفته طول می‌کشد.
درس: سه‌گانهٔ بلاک‌چین، لایهٔ ۱ و لایهٔ ۲رول‌آپی که برای درستی هر دسته اثبات اعتبار رمزنگاری‌شده روی لایهٔ ۱ ارائه می‌دهد.
مثال: zkSync، Starknet و Scroll نمونه‌هایی از رول‌آپ‌های ZK هستند.
درس: سه‌گانهٔ بلاک‌چین، لایهٔ ۱ و لایهٔ ۲خروج ناگهانی سازندگان با پول خریداران از راه برداشت نقدینگی، فروش یکجا یا توابع مخرب قرارداد.
مثال: خروج نقدینگی SQUID در ۱ نوامبر ۲۰۲۱.
درس: تشخیص کلاهبرداری: رگ‌پول، پامپ‌ودامپ و طرح پانزیهش نهایی درختی که از هش‌کردن جفت‌جفت هش تراکنش‌ها ساخته می‌شود و به همهٔ تراکنش‌های بلاک متعهد است.
مثال: جابه‌جاکردن ترتیب دو تراکنش هم ریشهٔ مرکل را تغییر می‌دهد.
درس: ساختار بلاک و زنجیره‌شدن بلاکهابدهبستان میان ادامهٔ تولید بلاک در هر شرایط و جلوگیری از ثبت تاریخچه‌های متناقض.
مثال: توقف سولانا در ۲۰۲۱ انتخاب ایمنی به بهای از دست دادن زنده‌بودن بود.
درس: شبکه‌های پرسرعت مثل سولانا: سرعت، هزینه و بهای آنکوچکترین واحد بیت‌کوین، برابر یک صد میلیونیم BTC.
مثال: کارمزد تراکنش‌های بیت‌کوین معمولاً بر حسب ساتوشی بر وی‌بایت (sat/vB) بیان می‌شود.
درس: پول چیست و چه کارکردهایی دارد؟بخش کوچک و ثابت بلاک (در بیت‌کوین ۸۰ بایت) که شامل نسخه، هش بلاک قبلی، ریشهٔ مرکل، مهر زمانی، دشواری و نانس است و هش بلاک از آن محاسبه می‌شود.
مثال: کلاینت سبک فقط سربرگ‌ها را دانلود می‌کند؛ حجم سربرگ‌های بیت‌کوین در طول سال‌ها فقط در حد چند ده مگابایت است.
درس: ساختار بلاک و زنجیره‌شدن بلاکهامجموع راه‌هایی که مهاجم می‌تواند از طریق آن‌ها به سیستم یا کلید دسترسی پیدا کند.
مثال: نصب ده افزونهٔ ناشناس مرورگر، سطح حملهٔ کیف پول افزونه‌ای را بزرگ‌تر می‌کند.
درس: کیف پول گرم و کیف پول سردنرمافزار داخلی دستگاه که منطق امضا و نمایش را اجرا می‌کند و باید فقط از منبع رسمی به‌روز شود.
مثال: به‌روزرسانی Firmware از داخل نرم‌افزار رسمی با تأیید روی صفحهٔ دستگاه.
درس: امنیت کیف پول سختافزاریحداکثر تعداد واحدی که قواعد شبکه اجازهٔ ساختش را می‌دهد؛ در بیت‌کوین کمی کمتر از ۲۱ میلیون.
مثال: نودی که بلاکی با پاداش بیش از مجاز ببیند، آن را نامعتبر می‌داند.
درس: بیت‌کوین: فلسفه، سقف عرضه و هاوینگچارچوبی که می‌گوید دستیابی هم‌زمان به حداکثر تمرکززدایی، امنیت و مقیاس‌پذیری دشوار است و بهبود یکی معمولاً هزینه‌ای برای دیگری دارد.
مثال: دو برابرکردن اندازهٔ بلاک ظرفیت را بالا می‌برد ولی هزینهٔ اجرای نود کامل را هم افزایش می‌دهد.
درس: سه‌گانهٔ بلاک‌چین، لایهٔ ۱ و لایهٔ ۲ارسال توکن به آدرسی غیرقابل خرج یا حذف آن در قرارداد، که عرضه را برای همیشه کم می‌کند.
مثال: سوزاندن کارمزد پایه در اتریوم پس از EIP-1559.
درس: عرضهٔ کل، در گردش و حداکثر؛ FDV، انتشار و رقیقشدنسیاستی که با افزایش نرخ بهره یا کاهش ترازنامهٔ بانک مرکزی نقدینگی را کم می‌کند.
مثال: افزایش پیاپی نرخ فدرال رزرو در ۲۰۲۲.
درس: تورم، نرخ بهره، نقدینگی و سیاست پولیانتقال غیرمجاز شمارهٔ تلفن قربانی به سیم‌کارت مهاجم برای دریافت کدهای تأیید پیامکی.
مثال: قطع ناگهانی آنتن گوشی و هم‌زمان دریافت ایمیل تغییر رمز حساب صرافی.
درس: فیشینگ و مهندسی اجتماعیاعلام آمادگی ماینرها برای یک فورک نرم با تنظیم بیت‌های فیلد نسخه در سربرگ بلاک.
مثال: Taproot با آمادگی دست‌کم ۱۸۱۵ بلاک از یک دورهٔ ۲۰۱۶ بلاکی قفل شد.
درس: فورک‌ها: فورک نرم، فورک سخت و انشعاب زنجیرهشاخصی که تغییر قیمت یک سبد ثابت از کالاها و خدمات مصرفی را می‌سنجد.
مثال: انتشار ماهانهٔ CPI آمریکا یکی از پرنوسان‌ترین روزهای بازار کریپتو است.
درس: تورم، نرخ بهره، نقدینگی و سیاست پولیبلاکچینی که نسخهٔ مشخصی از توکن روی آن صادر شده و انتقال روی آن ثبت می‌شود.
مثال: USDT روی ترون (TRC-20) با USDT روی اتریوم (ERC-20) دو قرارداد جداگانه روی دو زنجیرهٔ مستقل است.
درس: شبکه‌ها، آدرس‌ها و انتقال بیخطامجموعهای از نودهای مستقل که داده را از چند منبع جمع و تجمیع می‌کنند تا به یک منبع واحد وابسته نباشند.
مثال: فید قیمتی که میانهٔ پاسخ چندین نود را ثبت می‌کند.
درس: اوراکل‌ها و زیرساخت: Chainlink و ریسک دستکاری قیمتشبکهای که با پاداش توکن، افراد را به ارائهٔ منابع فیزیکی مثل GPU، ذخیره‌سازی یا پهنای باند تشویق می‌کند.
مثال: بازاری که صاحبان GPU بیکار را به کسانی که به رندر یا محاسبه نیاز دارند وصل می‌کند.
درس: هوش مصنوعی و بلاک‌چین: کاربرد واقعی یا هیاهو؟بخشی از عرضه که واقعاً برای معامله در بازار در دسترس است.
مثال: اگر ۸۰ درصد عرضهٔ در گردش یک توکن در کیف پول تیم و صندوق‌ها قفل باشد، شناوری آزاد آن فقط ۲۰ درصد است.
درس: ارزش بازار (Market Cap) و معنای واقعی آنفاصله گرفتن معنادار و پایدار قیمت بازار استیبل‌کوین از ارزش مرجع آن.
مثال: افت USDC تا حدود ۰٫۸۷ دلار در ۱۱ مارس ۲۰۲۳.
درس: استیبل‌کوین‌ها: پشتوانه، شکست پگ و درس‌های ترا و USDCحداکثر فاصلهٔ زمانی میان دو به‌روزرسانی فید، حتی اگر قیمت تغییر نکند.
مثال: فیدی با ضربان یک‌ساعته که در بازار آرام هم ساعتی یک بار به‌روز می‌شود.
درس: اوراکل‌ها و زیرساخت: Chainlink و ریسک دستکاری قیمتطرحی که سود سرمایه‌گذاران قبلی را از پول سرمایه‌گذاران جدید می‌پردازد، نه از فعالیت اقتصادی واقعی.
مثال: BitConnect که در ژانویهٔ ۲۰۱۸ فروریخت.
درس: تشخیص کلاهبرداری: رگ‌پول، پامپ‌ودامپ و طرح پانزیبرنامهای مبتنی بر مدل هوش مصنوعی که می‌تواند خودکار تصمیم بگیرد و اقدام کند، از جمله امضای تراکنش با کیف پول.
مثال: رباتی که با کیف پول خود، طبق دستور کاربر، هزینهٔ یک سرویس را پرداخت می‌کند.
درس: هوش مصنوعی و بلاک‌چین: کاربرد واقعی یا هیاهو؟فهرست ۱۲ تا ۲۴ کلمه از واژه‌نامهٔ ۲۰۴۸تایی BIP-39 که آنتروپی ریشهٔ کیف پول را به شکل خوانا نمایش می‌دهد.
مثال: بازیابی کامل کیف پول روی گوشی جدید با وارد کردن ۱۲ کلمه در اپلیکیشن رسمی کیف پول.
درس: عبارت بازیابی، کلید خصوصی و امضای تراکنشمتنی اضافه که همراه کلمات بازیابی، بذر متفاوتی می‌سازد؛ هر passphrase یک کیف پول جداگانه است.
مثال: کلمات یکسان با passphrase خالی یک کیف و با passphrase دیگر کیفی کاملاً متفاوت باز می‌کنند.
درس: عبارت بازیابی، کلید خصوصی و امضای تراکنشعرضهای که با تغییر قیمت تقریباً تغییر نمی‌کند.
مثال: نرخ صدور بیت‌کوین جدید با دو برابر شدن قیمت ثابت می‌ماند.
درس: عرضه و تقاضا و کشف قیمتتعداد واحدهایی که هم‌اکنون در بازار و در اختیار عموم است.
مثال: توکن‌های قفل‌شدهٔ تیم معمولاً جزو عرضهٔ در گردش حساب نمی‌شوند.
درس: عرضهٔ کل، در گردش و حداکثر؛ FDV، انتشار و رقیقشدنمجموع ارزش سفارش‌های ثبت‌شده در فاصلهٔ معینی از قیمت میانی، مثلاً ±۲٪.
مثال: عمق +۲٪ برابر ۵۰۰ هزار دلار یعنی برای بالا بردن قیمت به اندازهٔ ۲٪ حدود ۵۰۰ هزار دلار خرید لازم است.
درس: نقدشوندگی، حجم معاملات و حجم جعلیقابلیتی در قرارداد برخی توکن‌ها که به ناشر اجازه می‌دهد انتقال از یک آدرس را متوقف کند.
مثال: مسدود شدن USDC آدرس‌های مرتبط با Tornado Cash در اوت ۲۰۲۲.
درس: پول فیات، پول دیجیتال، رمزارز و CBDCتغییری که بلاک‌هایی را معتبر می‌کند که نودهای قدیمی رد می‌کنند؛ همهٔ نودها باید به‌روز شوند تا زنجیره یکی بماند.
مثال: ارتقای London در اتریوم فورک سختی بود که بدون انشعاب انجام شد.
درس: فورک‌ها: فورک نرم، فورک سخت و انشعاب زنجیرهتغییری که قواعد را سخت‌گیرانه‌تر می‌کند، به‌طوری که بلاک‌های معتبر جدید برای نودهای قدیمی هم معتبرند.
مثال: SegWit (۲۰۱۷) و Taproot (۲۰۲۱) فورک نرم بیت‌کوین بودند.
درس: فورک‌ها: فورک نرم، فورک سخت و انشعاب زنجیرهجعل هویت یک سرویس معتبر از طریق پیام، ایمیل یا سایت برای به دست آوردن اطلاعات حساس یا امضای مخرب.
مثال: سایتی با دامنهٔ شبیه به یک کیف پول مشهور که فرم «بازیابی کیف» دارد.
درس: فیشینگ و مهندسی اجتماعیامکان صادرکننده برای مسدود کردن انتقال توکن از یک آدرس مشخص در سطح قرارداد هوشمند.
مثال: مسدود شدن آدرس‌های مرتبط با هک یا پرونده‌های تحریمی از سوی صادرکنندهٔ USDT یا USDC.
درس: استیبل‌کوین‌ها: پشتوانه، شکست پگ و درس‌های ترا و USDCمقدار کالا و خدماتی که با یک واحد پول می‌توان خرید؛ با تورم کاهش می‌یابد.
مثال: اگر قیمت نان دو برابر شود، قدرت خرید پول شما بر حسب نان نصف شده است.
درس: پول چیست و چه کارکردهایی دارد؟قرارداد مشتقه بدون سررسید که با نرخ تأمین مالی نزدیک قیمت نقدی نگه داشته می‌شود.
مثال: قرارداد دائمی BTCUSDT در صرافی‌های مشتقه.
درس: کوین در برابر توکن؛ بازار اسپات در برابر مشتقاتبرنامهای ذخیره‌شده روی بلاک‌چین که طبق کد خود و بدون واسطه اجرا می‌شود.
مثال: قرارداد یک صرافی غیرمتمرکز که با دریافت یک توکن، توکن دیگری را طبق فرمول قیمت می‌پردازد.
درس: اتریوم و قرارداد هوشمند: EVM، گس و سوزاندن کارمزدالگوی پل که دارایی را در مبدأ قفل و نسخهٔ پیچیده را در مقصد می‌سازد و در بازگشت، نسخهٔ پیچیده را می‌سوزاند.
مثال: گاوصندوق قرارداد Ronin روی اتریوم دارایی کاربران را در این الگو نگه می‌داشت.
درس: پل‌های بین‌زنجیره‌ای و درس هک‌های بزرگقیمتی که در آن مقدار عرضه و مقدار تقاضا برابر می‌شود.
مثال: اگر در ۱۰۰ دلار خریداران و فروشندگان هر دو ۱۰ واحد بخواهند، ۱۰۰ دلار قیمت تعادلی است.
درس: عرضه و تقاضا و کشف قیمتسامانهای که تراکنش‌ها را بیرون از زنجیرهٔ اصلی اجرا می‌کند و امنیت نهایی خود را از لایهٔ ۱ می‌گیرد.
مثال: شبکهٔ لایتنینگ روی بیت‌کوین و Arbitrum روی اتریوم.
درس: سه‌گانهٔ بلاک‌چین، لایهٔ ۱ و لایهٔ ۲صفر کردن سقف مجاز یک قرارداد با ارسال تراکنش جدید؛ کارمزد گس دارد.
مثال: لغو تأییدیهٔ نامحدود قدیمی برای یک پروتکل که دیگر از آن استفاده نمی‌کنید.
درس: تأییدیهٔ توکن، قراردادهای مخرب و امضای کورکورانهکوچکترین واحد SOL، برابر یک میلیاردم SOL.
مثال: کارمزد پایهٔ هر امضا ۵٬۰۰۰ لمپورت یعنی ۰٫۰۰۰۰۰۵ SOL است.
درس: شبکه‌های پرسرعت مثل سولانا: سرعت، هزینه و بهای آنتنظیمی در صرافی که برداشت را فقط به آدرس‌های از پیش تأییدشده مجاز می‌کند.
مثال: حتی اگر رمز حساب لو برود، مهاجم نمی‌تواند به آدرس خودش برداشت کند مگر پس از دورهٔ انتظار افزودن آدرس.
درس: شبکه‌ها، آدرس‌ها و انتقال بیخطامحیط اجرای قطعی که همهٔ نودهای اتریوم با آن کد قراردادها را اجرا و نتیجه را بررسی می‌کنند.
مثال: شبکه‌هایی مثل BNB Chain و بسیاری از لایه‌های دوم «سازگار با EVM» هستند و همان قراردادها را اجرا می‌کنند.
درس: اتریوم و قرارداد هوشمند: EVM، گس و سوزاندن کارمزدروشی که کلید به چند سهم تقسیم می‌شود و امضا بدون جمع شدن کامل کلید در یک نقطه تولید می‌شود.
مثال: کیف پولی که یک سهم کلید روی گوشی کاربر و سهم دیگر روی سرور ارائه‌دهنده است.
درس: کیف پول حضانتی و غیرحضانتیتوقف امکان برداشت یا معامله توسط نگهدارنده به دلایل حقوقی، امنیتی یا انطباق با قوانین.
مثال: محدود شدن حساب کاربری در یک صرافی خارجی پس از تشخیص ورود از کشور تحریم‌شده.
درس: کیف پول حضانتی و غیرحضانتیحملهای که با جا دادن تراکنش از آدرسی شبیه به آدرس آشنا در تاریخچه، کاربر را به کپی آدرس جعلی وادار می‌کند.
مثال: دریافت انتقال صفر USDT از آدرسی که ۴ کاراکتر اول و آخرش با آدرس صرافی شما یکی است.
درس: شبکه‌ها، آدرس‌ها و انتقال بیخطاآدرسدهی سلسله‌مراتبی که مشخص می‌کند کدام کلید از درخت کلیدهای HD ساخته شود.
مثال: m/44'/60'/0'/0/0 حساب اول اتریوم در بیشتر کیف‌هاست.
درس: عبارت بازیابی، کلید خصوصی و امضای تراکنشمعاملهای که در آن یک طرف هم‌زمان خریدار و فروشنده است و مالکیت واقعی جابه‌جا نمی‌شود.
مثال: رباتی که با دو حساب متعلق به یک نفر مدام به هم می‌فروشد تا حجم را بالا ببرد.
درس: نقدشوندگی، حجم معاملات و حجم جعلیدشواری یافتن دو ورودی متفاوت با هش یکسان؛ برای خروجی n بیتی، امنیت ایدئال آن حدود n/2 بیت است.
مثال: SHAttered در ۲۰۱۷ این ویژگی را برای SHA-1 به‌طور عملی شکست.
درس: تابع هش و SHA-256شناسهٔ اضافه که صرافی با آن واریز به آدرس مشترک را به حساب کاربر خاصی نسبت می‌دهد.
مثال: واریز XRP به صرافی بدون Destination Tag، به حساب شما ثبت نمی‌شود.
درس: شبکه‌ها، آدرس‌ها و انتقال بیخطامجموعهٔ تراکنش‌های معتبری که هر نود دریافت کرده ولی هنوز در بلاکی ثبت نشده‌اند؛ هر نود ممپول مخصوص خودش را دارد.
مثال: وقتی شبکه شلوغ است، ممپول بزرگ می‌شود و تراکنش‌های کم‌کارمزد دیرتر تأیید می‌شوند.
درس: بلاک‌چین چیست؟ دفتر کل توزیع‌شده، نودها و اعتبارسنجهامنحنی بیضوی استانداردی که بیت‌کوین و اتریوم برای کلیدها و امضاها استفاده می‌کنند.
مثال: کلید عمومی هر حساب اتریوم نقطه‌ای روی secp256k1 است.
درس: کلید عمومی، کلید خصوصی و آدرسفریب دادن انسان برای افشای اطلاعات یا انجام کاری به نفع مهاجم، با سوءاستفاده از اعتماد، ترس، عجله یا طمع.
مثال: تماس تلفنی «کارشناس امنیت صرافی» که برای «جلوگیری از هک» کد تأیید پیامکی را می‌خواهد.
درس: فیشینگ و مهندسی اجتماعیمیانگین قیمت در یک بازهٔ زمانی که دستکاری لحظه‌ای را گران‌تر می‌کند اما با تأخیر همراه است.
مثال: اوراکلی که میانگین قیمت ۳۰ دقیقهٔ اخیر یک استخر Uniswap را استفاده می‌کند.
درس: اوراکل‌ها و زیرساخت: Chainlink و ریسک دستکاری قیمتتوکنی که ارزشش عمدتاً از جامعه، شوخی یا روایت فرهنگی می‌آید و کاربرد بنیادی ندارد.
مثال: دوج‌کوین که در دسامبر ۲۰۱۳ به‌عنوان شوخی ساخته شد.
درس: انواع توکن: حاکمیتی، کاربردی و میمکوینسندی که بدون افشای کلیدها توضیح می‌دهد دارایی‌ها کجاست و وارث چگونه و با کمک چه کسی اقدام کند.
مثال: «کیف سخت‌افزاری در گاوصندوق است؛ سهم دوم نزد وکیل؛ با این متخصص تماس بگیرید.»
درس: برنامهٔ پشتیبان‌گیری، بازیابی و ارثعددی ۳۲ بیتی در سربرگ که ماینر آن را تغییر می‌دهد تا هش سربرگ از هدف دشواری کوچک‌تر شود.
مثال: ماینر میلیاردها نانس را امتحان می‌کند و وقتی تمام شد، اکسترانانس را در تراکنش پاداش عوض می‌کند.
درس: ساختار بلاک و زنجیره‌شدن بلاکهاعدد یک‌بارمصرف و مخفی که در هر امضا به کار می‌رود؛ تکرار یا قابل حدس بودن آن کلید خصوصی را فاش می‌کند.
مثال: دو امضا با r یکسان از یک کلید، نشانهٔ تکرار نانس و فاش‌شدن کلید است.
درس: امضای دیجیتال: ECDSA و Schnorrشمارندهٔ ترتیبی تراکنش‌های یک حساب اتریوم که ترتیب اجرا و امکان جایگزینی را تعیین می‌کند.
مثال: ارسال تراکنش صفر ETH به خودتان با همان نانس و کارمزد بالاتر برای لغو تراکنش گیرکرده.
درس: کارمزد شبکه و گسنرخ بهرهٔ اسمی پس از کسر اثر تورم؛ به‌طور دقیق (۱ + اسمی) ÷ (۱ + تورم) − ۱.
مثال: سود ۵ درصد با تورم ۳ درصد، نرخ واقعی حدود ۱٫۹ درصد می‌دهد.
درس: تورم، نرخ بهره، نقدینگی و سیاست پولیواحد نرخ کارمزد بیت‌کوین؛ کارمزد کل برابر اندازهٔ تراکنش به vB ضرب در این نرخ است.
مثال: تراکنش ۲۰۰ vB با نرخ ۵ sat/vB، ۱٬۰۰۰ ساتوشی کارمزد دارد.
درس: کارمزد شبکه و گستعداد هش‌هایی که یک ماینر یا کل شبکه در هر ثانیه محاسبه می‌کند؛ نمایانگر توان استخراج.
مثال: سهم یک استخر از نرخ هش شبکه، سهم تقریبی آن از بلاک‌های ساخته‌شده است.
درس: اثبات کار (PoW): استخراج، دشواری و حملهٔ ۵۱٪کارمزد تقسیم بر اندازهٔ مجازی تراکنش که معیار اولویت ماینرها برای انتخاب تراکنش است.
مثال: کارمزد ۱۰ هزار ساتوشی برای تراکنش ۲۰۰ بایت مجازی، نرخ ۵۰ sat/vB است.
درس: اجماع، نهایی‌شدن و چرخهٔ عمر یک تراکنشتوانایی تبدیل سریع یک دارایی به پول نقد با هزینه و اثر قیمتی اندک.
مثال: فروش ۱۰ هزار دلار BTC در یک صرافی بزرگ تقریباً بدون تغییر قیمت انجام می‌شود.
درس: نقدشوندگی، حجم معاملات و حجم جعلیبرنامهٔ زمانی نقاط عطف آیندهٔ پروژه که باید مشخص و قابل سنجش باشد.
مثال: «راه‌اندازی شبکهٔ آزمایشی در فصل سوم» به‌جای «گسترش جهانی».
درس: خواندن وایت‌پیپر و ارزیابی تیم و نقشهٔ راهجزئی از سیستم که از کار افتادن یا از دست رفتنش کل سیستم را از کار می‌اندازد.
مثال: تنها نسخهٔ کاغذی عبارت بازیابی در کشوی خانه.
درس: برنامهٔ پشتیبان‌گیری، بازیابی و ارثوضعیتی که در آن برگشت تراکنش یا عملاً ناممکن (احتمالاتی) یا بدون ضبط بخش بزرگی از وثیقه ناممکن (اقتصادی) است.
مثال: بیت‌کوین نهایی‌شدن احتمالاتی و اتریوم نهایی‌شدن اقتصادی با Casper FFG دارد.
درس: اجماع، نهایی‌شدن و چرخهٔ عمر یک تراکنشنرمافزاری که همهٔ بلاک‌ها و تراکنش‌ها را دریافت و مستقل با قواعد اجماع اعتبارسنجی می‌کند و موارد نامعتبر را رد می‌کند.
مثال: اجرای Bitcoin Core روی رایانهٔ شخصی شما را به یک نود کامل تبدیل می‌کند که به گفتهٔ هیچ‌کس اعتماد نمی‌کند.
درس: بلاک‌چین چیست؟ دفتر کل توزیع‌شده، نودها و اعتبارسنجهانگهداری دارایی با کلید خصوصی‌ای که فقط در اختیار خود مالک است، بدون واسطه‌ای که بتواند آن را مسدود کند.
مثال: انتقال بیت‌کوین از صرافی به کیف پول سخت‌افزاری که عبارت بازیابی آن را فقط خودتان دارید.
درس: بیت‌کوین: فلسفه، سقف عرضه و هاوینگتوکنی که قرارداد آن خرید را مجاز ولی فروش را برای کاربران عادی مسدود یا بسیار گران می‌کند.
مثال: توکن SQUID در ۲۰۲۱ چنین رفتاری داشت.
درس: ارزش بازار (Market Cap) و معنای واقعی آنتوکنی که کد قراردادش خرید را مجاز ولی فروش را برای خریداران عادی ناممکن یا بسیار پرهزینه می‌کند.
مثال: توکنی که مالیات فروش آن ۹۹٪ تنظیم شده است.
درس: تشخیص کلاهبرداری: رگ‌پول، پامپ‌ودامپ و طرح پانزینصف شدن پاداش بلاک بیت‌کوین هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک.
مثال: هاوینگ ۲۰ آوریل ۲۰۲۴ پاداش را به ۳٫۱۲۵ BTC رساند.
درس: عرضهٔ کل، در گردش و حداکثر؛ FDV، انتشار و رقیقشدنبازدهی بهترین گزینهٔ جایگزینی که با انتخاب یک گزینه از دست می‌رود.
مثال: اگر اوراق بی‌ریسک ۵ درصد بدهد، نگه‌داشتن دارایی بدون بازده ۵ درصد هزینهٔ فرصت سالانه دارد.
درس: تورم، نرخ بهره، نقدینگی و سیاست پولیفیلدی در سربرگ که هش سربرگ بلاک قبلی را نگه می‌دارد و بلاک‌ها را به هم زنجیر می‌کند.
مثال: تغییر یک تراکنش در بلاک ۱۰۰ هش آن را عوض می‌کند و پیوند بلاک ۱۰۱ را می‌شکند.
درس: ساختار بلاک و زنجیره‌شدن بلاکهااغراق یا ادعای نادرست دربارهٔ استفاده از هوش مصنوعی برای جذب سرمایه یا مشتری.
مثال: جریمهٔ دو مشاور سرمایه‌گذاری از سوی SEC در مارس ۲۰۲۴ به همین دلیل.
درس: هوش مصنوعی و بلاک‌چین: کاربرد واقعی یا هیاهو؟کارکردی از پول که امکان بیان و مقایسهٔ قیمت همهٔ کالاها با یک معیار مشترک را می‌دهد.
مثال: وقتی قیمت خودرو و قیمت لپ‌تاپ را هر دو به دلار می‌نویسیم، دلار واحد سنجش ارزش است.
درس: پول چیست و چه کارکردهایی دارد؟وامی بدون وثیقه که باید در همان تراکنش بازپرداخت شود وگرنه کل تراکنش برگشت می‌خورد.
مثال: حملهٔ Beanstalk با وام آنی برای خرید موقت قدرت رأی.
درس: انواع توکن: حاکمیتی، کاربردی و میمکوینسند فنی و مفهومی که مسئله، راه‌حل، سازوکار و نقش توکن یک پروژه را شرح می‌دهد.
مثال: وایت‌پیپر نُه‌صفحه‌ای بیت‌کوین در ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸.
درس: خواندن وایت‌پیپر و ارزیابی تیم و نقشهٔ راهنگهداری وثیقه‌ای با ارزش بیشتر از مقدار استیبل‌کوین صادرشده برای جذب نوسان قیمت وثیقه.
مثال: قفل کردن ۱۵۰ دلار ETH برای دریافت ۱۰۰ DAI.
درس: استیبل‌کوین‌ها: پشتوانه، شکست پگ و درس‌های ترا و USDCکارکردی از پول که آن را واسطهٔ پذیرفته‌شدهٔ خرید و فروش می‌کند.
مثال: پرداخت کرایهٔ تاکسی با تومان، استفاده از تومان به‌عنوان وسیلهٔ مبادله است.
درس: پول چیست و چه کارکردهایی دارد؟بالا بردن مصنوعی و هماهنگ قیمت یک دارایی کم‌حجم و فروش آن به خریداران دیرهنگام.
مثال: کانال تلگرامی که «ساعت پامپ» یک توکن کوچک را اعلام می‌کند.
درس: تشخیص کلاهبرداری: رگ‌پول، پامپ‌ودامپ و طرح پانزیتقسیم ریاضی بذر به چند سهم که با رسیدن به آستانهٔ تعیین‌شده بازسازی می‌شود و کمتر از آستانه هیچ اطلاعاتی نمی‌دهد.
مثال: سه سهم ۲۰ کلمه‌ای که هر دوتایشان برای بازیابی کافی است.
درس: برنامهٔ پشتیبان‌گیری، بازیابی و ارثسامانهای که رویدادها یا دارایی را از یک بلاک‌چین به بلاک‌چین دیگر منتقل یا بازنمایی می‌کند.
مثال: انتقال USDT از اتریوم به یک زنجیرهٔ دیگر از طریق یک پل.
درس: پل‌های بین‌زنجیره‌ای و درس هک‌های بزرگپلی که در آن قرارداد مقصد سربرگ‌ها و اثبات‌های زنجیرهٔ مبدأ را خودش بررسی می‌کند و به گروه امضاکننده اعتماد نمی‌کند.
مثال: پل‌های مبتنی بر IBC در اکوسیستم Cosmos از کلاینت سبک استفاده می‌کنند.
درس: پل‌های بین‌زنجیره‌ای و درس هک‌های بزرگپولی که ارزشش از حکم قانون و اعتماد به ناشر می‌آید، نه از قابلیت تبدیل به کالایی مثل طلا.
مثال: دلار آمریکا از سال ۱۹۷۱ پول فیات کامل است.
درس: تاریخچهٔ پول، بانکداری و تولد بیتکوینپولی که قانون، پذیرش آن را برای تسویهٔ بدهی الزامی کرده است.
مثال: اسکناس ریال در ایران پول قانونی است.
درس: پول فیات، پول دیجیتال، رمزارز و CBDCورودی‌ای که هش آن برابر یک خروجی مشخص است؛ مقاومت در برابر پیش‌تصویر یعنی از روی هش نتوان ورودی را پیدا کرد.
مثال: از روی txid نمی‌توان محتوای تراکنش را ساخت؛ تراکنش باید جداگانه از نودها گرفته شود.
درس: تابع هش و SHA-256ساختاری که خرج دارایی را به امضای دست‌کم m کلید از n کلید مستقل مشروط می‌کند.
مثال: کیف ۲ از ۳ با یک کلید نزد شما، یکی در صندوق امانات و یکی نزد وارث.
درس: برنامهٔ پشتیبان‌گیری، بازیابی و ارثقیمت هر واحد گس که پروتکل بر اساس پری بلاک قبلی تعیین می‌کند و پس از EIP-1559 سوزانده می‌شود.
مثال: اگر بلاک قبلی کاملاً پر باشد، کارمزد پایهٔ بلاک بعد ۱۲٫۵٪ بالاتر می‌رود.
درس: اتریوم و قرارداد هوشمند: EVM، گس و سوزاندن کارمزدقرارداد دوطرفه‌ای که با قفل‌کردن وجوه در خروجی چندامضایی، پرداخت‌های متعدد را بیرون از زنجیره و فقط با امضای دو طرف ممکن می‌کند.
مثال: باز و بسته‌کردن کانال روی زنجیره ثبت می‌شود، ولی هزاران پرداخت میانی نه.
درس: سه‌گانهٔ بلاک‌چین، لایهٔ ۱ و لایهٔ ۲قراردادی که کد منبع آن در مرورگر بلاک‌چین منتشر و با بایت‌کد روی زنجیره تطبیق داده شده است.
مثال: علامت تأیید در زبانهٔ Contract در etherscan.
درس: خواندن وایت‌پیپر و ارزیابی تیم و نقشهٔ راهفرایند شکل‌گیری قیمت از تعامل مداوم خریداران و فروشندگان.
مثال: پس از فهرست شدن یک توکن جدید، چند ساعت اول معمولاً دورهٔ کشف قیمت پرنوسان است.
درس: عرضه و تقاضا و کشف قیمتکلاینتی که فقط سربرگ بلاک‌ها را نگه می‌دارد و برای اثبات حضور تراکنش‌ها از نودهای کامل اثبات مرکل می‌گیرد.
مثال: بسیاری از کیف پول‌های موبایلی سبک‌اند تا حجم چند صد گیگابایتی زنجیره را دانلود نکنند.
درس: بلاک‌چین چیست؟ دفتر کل توزیع‌شده، نودها و اعتبارسنجهاعدد مخفی ۲۵۶ بیتی که توانایی امضای تراکنش و در نتیجه خرج‌کردن دارایی را می‌دهد.
مثال: کیف پول سخت‌افزاری کلید خصوصی را درون تراشهٔ خود نگه می‌دارد و فقط امضا را بیرون می‌دهد.
درس: کلید عمومی، کلید خصوصی و آدرسنقطهای روی منحنی بیضوی که از ضرب کلید خصوصی در نقطهٔ مولد به دست می‌آید و برای بررسی امضا به کار می‌رود.
مثال: کلید عمومی فشردهٔ بیت‌کوین ۳۳ بایت است و با 02 یا 03 شروع می‌شود.
درس: کلید عمومی، کلید خصوصی و آدرسدورهٔ ابتدایی برنامهٔ آزادسازی که در آن هیچ توکنی آزاد نمی‌شود و معمولاً با یک آزادسازی یکجا پایان می‌یابد.
مثال: کلیف ۱۲ ماهه برای توکن‌های تیم پس از عرضهٔ اولیه.
درس: توکنومیکس: عرضه، آزادسازی و رقیقشدندارایی اصلی یک بلاک‌چین مستقل که برای کارمزد و امنیت شبکه به کار می‌رود.
مثال: ETH کوین بومی اتریوم است و کارمزد همهٔ تراکنش‌ها در اتریوم با آن پرداخت می‌شود.
درس: کوین در برابر توکن؛ بازار اسپات در برابر مشتقاتکیف پولی که کلید خصوصی آن در اختیار شخص ثالث (معمولاً صرافی) است و کاربر فقط طلب ثبت‌شده دارد.
مثال: موجودی USDT در حساب یک صرافی متمرکز.
درس: کیف پول حضانتی و غیرحضانتیدستگاه اختصاصی که کلید را داخل خود تولید و نگهداری می‌کند و فقط تراکنش امضاشده را بیرون می‌دهد.
مثال: تأیید آدرس و مبلغ روی صفحهٔ دستگاه با فشار دو دکمه.
درس: امنیت کیف پول سختافزاریروش نگهداری که کلید خصوصی هرگز در معرض دستگاه متصل به اینترنت قرار نمی‌گیرد.
مثال: کیف پول سخت‌افزاری که فقط تراکنش امضاشده را از طریق USB یا QR بیرون می‌دهد.
درس: کیف پول گرم و کیف پول سردکیف پولی که از یک بذر واحد تعداد نامحدودی کلید را با الگوریتمی قطعی مشتق می‌کند.
مثال: با یک عبارت بازیابی ۱۲ کلمه‌ای می‌توان همهٔ آدرس‌های یک کیف پول HD را دوباره ساخت.
درس: کلید عمومی، کلید خصوصی و آدرسکیف پولی که فقط کاربر کلید خصوصی یا عبارت بازیابی آن را دارد.
مثال: کیف پول نرم‌افزاری که هنگام ساخت، ۱۲ کلمهٔ بازیابی را فقط به خود کاربر نشان می‌دهد.
درس: کیف پول حضانتی و غیرحضانتیکیف پولی که کلید خصوصی آن روی دستگاه متصل به اینترنت نگهداری یا استفاده می‌شود.
مثال: افزونهٔ MetaMask روی مرورگر یا اپلیکیشن Trust Wallet روی گوشی.
درس: کیف پول گرم و کیف پول سردبررسی مستقل کد قرارداد هوشمند از سوی شرکت امنیتی که یافته‌ها و شدت آن‌ها را فهرست می‌کند.
مثال: گزارشی که دو یافتهٔ بحرانی را نشان می‌دهد و وضعیت رفع آن‌ها را ثبت کرده است.
درس: خواندن وایت‌پیپر و ارزیابی تیم و نقشهٔ راهواحد سنجش مقدار محاسبه و ذخیره‌سازی که یک تراکنش مصرف می‌کند.
مثال: انتقال سادهٔ ETH دقیقاً ۲۱٬۰۰۰ گس مصرف می‌کند.
درس: اتریوم و قرارداد هوشمند: EVM، گس و سوزاندن کارمزدواحد رایج بیان قیمت گس، برابر یک میلیاردم ETH.
مثال: قیمت گس ۲۰ gwei یعنی هر واحد گس ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۲ ETH.
درس: اتریوم و قرارداد هوشمند: EVM، گس و سوزاندن کارمزدگزارش یک مؤسسهٔ حسابرسی دربارهٔ موجودی ذخایر در یک لحظهٔ مشخص که از حسابرسی کامل محدودتر است.
مثال: گزارش‌های ماهانه یا فصلی صادرکنندگان دربارهٔ ترکیب نقد و اوراق خزانه.
درس: استیبل‌کوین‌ها: پشتوانه، شکست پگ و درس‌های ترا و USDCاستفاده از اثبات دانش صفر برای اثبات اینکه خروجی یک مدل از ورودی مشخص و با مدل مشخصی به‌دست آمده است.
مثال: اثبات اینکه امتیاز اعتباری با همان مدل اعلام‌شده محاسبه شده، بدون افشای داده.
درس: هوش مصنوعی و بلاک‌چین: کاربرد واقعی یا هیاهو؟