دقیقهخولەکmin
وقت تمام شد!کات تەواو بوو!Time is up!
فصل ۴ — ایمنی، امنیت و حریم خصوصی
۴.۴ سایفرپانک‌ها کد می‌نویسند
Cypherpunks Write Code
کاردستی، یادگیری تجربیکل کلاس، فردی۴۵ تا ۶۰ دقیقه
دانش‌آموزان با این ایده آشنا می‌شوند که رمزها راهی برای پنهان کردن و محافظت از اطلاعات هستند. یادگیرندگان از راه یک کاردستی عملی، یک چرخ رمز ساده می‌سازند و با آن واژگان مربوط به بیت‌کوین را رمزگذاری و رمزگشایی می‌کنند. این فعالیت مهارت‌های حرکتی ظریف، تفکر منطقی و مفاهیم ابتدایی رمزنگاری را در هم می‌آمیزد و در همان حال، اصطلاحات تازه را به شکلی بازی‌گونه و ملموس تثبیت می‌کند.
🎯هدف‌ها
دستاوردهای یادگیری
در پایان این فعالیت، یادگیرندگان:
- معنای رمزگذاری و رمزگشایی را می‌فهمند؛ درمی‌یابند که تغییر رمز، خروجی را تغییر می‌دهد؛ با چرخ رمز، کلمه‌های ساده را رمزگذاری و رمزگشایی می‌کنند؛ واژگان منتخب بیت‌کوین را به‌درستی رمزگشایی و رمزگذاری می‌کنند.
هدف به زبان دانش‌آموز
- «یک ابزار رمز مخفی بساز و با آن کلمه‌ها را پنهان کن و بخوان.»
🧰مواد و وسایل
- الگوهای چاپ‌شدهٔ چرخ رمز با حلقه‌های درونی و بیرونی الفبا (نگاه کنید به ضمیمهٔ A)
- برگهٔ کار چاپ‌شده با واژگان رمزگذاری‌شدهٔ بیت‌کوین (نگاه کنید به ضمیمهٔ B)
- مداد، مداد شمعی یا ماژیک
- قیچی
- یک پرچ کاغذی یا گیرهٔ دوشاخه برای هر چرخ رمز
- تختهٔ سفید یا مقوای پوستر
- ماژیک تختهٔ سفید یا ماژیک پوستر
- در صورت امکان: یک چرخ رمز از پیش ساخته‌شده برای نمایش، برگه‌های کار تمرینی اضافی
- در صورت امکان: نمایش با پروژکتور، قیچی مخصوص چپ‌دست
🛠️آماده‌سازی
- الگوهای چرخ رمز و برگه‌های کار را چاپ کنید؛ یک چرخ بزرگ یا نسخهٔ تخته‌ای برای نمایش آماده کنید.
- قیچی‌ها و گیره‌ها را به‌صورت ایمن در دسترس بگذارید.
🧭مراحل اجرا
مرحلهٔ ۱: آغاز درس
۵ دقیقه
- از دانش‌آموزان بپرسید رمز مخفی چیست و کجا آن را دیده‌اند، مثلاً در بازی‌ها، پیام‌های مخفی یا قفل‌ها. رمزگذاری و رمزگشایی را با زبان ساده معرفی کنید و توضیح دهید که از یک رمز برای پنهان کردن و آشکار کردن کلمه‌ها استفاده خواهند کرد.
مرحلهٔ ۲: فعالیت
۳۵ تا ۴۵ دقیقه
آماده‌سازی
- توضیح دهید که جابه‌جا کردن حروف، پیام مخفی می‌سازد؛ الفبا را بنویسید و یک جابه‌جایی ساده را نشان دهید، مثلاً تبدیل A به D.
الگودهی
- رمزگذاری و سپس رمزگشایی یک کلمهٔ کوتاه را با جابه‌جایی حروف نشان دهید. چرخ رمز را معرفی کنید و نشان دهید که هم موقعیت آن و هم تعداد چرخش‌هایش حروف خروجی را تغییر می‌دهد.
اجرا
بخش ۱ – ساخت کاردستی چرخ رمز
- دانش‌آموزان دایره‌های درونی و بیرونی الفبا را می‌برند، دایرهٔ کوچک‌تر را روی دایرهٔ بزرگ‌تر می‌گذارند و با یک گیرهٔ دوشاخه آن‌ها را به هم وصل می‌کنند تا چرخ آزادانه بچرخد. سپس با هم‌تراز کردن حروف مختلف آن را آزمایش می‌کنند.
نقطهٔ بررسی
- یک کلمه را با هم رمزگشایی کنید و مطمئن شوید دانش‌آموزان می‌فهمند که چرخاندن چرخ چگونه نتیجه را عوض می‌کند.
بخش ۲ – تمرین رمزگذاری و رمزگشایی
- دانش‌آموزان با چرخ رمز خود کلمه‌های برگهٔ کار را رمزگشایی می‌کنند و واژه‌های بیت‌کوین را با جابه‌جایی حروفی که خودشان انتخاب کرده‌اند رمزگذاری می‌کنند. بین آن‌ها بگردید تا کمکشان کنید و فهمشان را بررسی کنید.
بازاندیشی
- از دانش‌آموزان بپرسید وقتی موقعیت چرخ را تغییر دادند چه اتفاقی افتاد.
- بپرسید آیا وقتی رمز عوض می‌شود، یک کلمه همیشه به یک شکل دیده می‌شود.
- بپرسید چرا ممکن است کسی بخواهد اطلاعات را به این شیوه پنهان کند.
مرحلهٔ ۳: جمع‌بندی
- قیچی‌ها و وسایل مشترک را جمع کنید، سپس اجازه دهید دانش‌آموزان چرخ رمزشان را نگه دارند. بر این نکته تأکید کنید: «با تغییر رمز، پیام تغییر می‌کند، اما معنا همان می‌ماند.»
🔑نکات کلیدی
- استفاده از چرخ رمز برای رمزگذاری و رمزگشایی کلمه‌های ساده.
💬پرسش‌های گفت‌وگو
۲ دقیقه
- واژه‌های کلیدی را مرور کنید: رمزگذاری، رمزگشایی، رمز، پیام.
📝یادداشت‌ها
مدیریت کلاس
- استفاده از قیچی و گیره را با دقت نظارت کنید.
- صبر را در مرحلهٔ ساخت کاردستی تشویق کنید.
فعالیت‌های تکمیلی و پرکنندهٔ وقت
- چالش رمزگشایی زمان‌دار با کلمه‌های رمزگذاری‌شدهٔ جدید.
- یک چالش رمزگشایی مانند هنگمنِ رمز (Cipher Hangman) بازی کنید که در آن کلمهٔ رمزگذاری‌شده روی تخته نوشته می‌شود. [توضیح مترجم: «هنگمن» بازی حدس‌زدن کلمه است؛ حرف‌های کلمهٔ پنهان را یکی‌یکی حدس می‌زنند و هر حدس نادرست یک خط به نقاشی اضافه می‌کند.]
تطبیق با نیازهای گوناگون
- دانش‌آموزان کوچک‌تر: از کلمه‌های کوتاه‌تر، یک جابه‌جایی ثابت حروف و واژگانی غیر از واژگان بیت‌کوین استفاده کنید.
- دانش‌آموزان بزرگ‌تر: جابه‌جایی حروف خودشان را انتخاب و ثبت کنند تا دیگران آن را حل کنند.
- زبان‌آموزان/دسترس‌پذیری: راهنماهای دیداری الفبا و حمایت همیار.
- ایمنی: قیچی سرگرد و استفادهٔ نظارت‌شده از گیره.
تکلیف پیشنهادی
با چرخ رمز خود یک پیام کوتاه برای والد یا سرپرست خود بنویسید، سپس به او کمک کنید آن را رمزگشایی کند.
بەشی ٤ — سەلامەتی، ئاسایش و تایبەتێتی
٤.٤ سایفەرپانکەکان کۆد دەنووسن
Cypherpunks Write Code
دەستکاری، ئەزموونیهەموو پۆل، تاکەکەسی٤٥ بۆ ٦٠ خولەک
قوتابییەکان لەگەڵ بیرۆکەی کۆد، وەک ڕێگەیەک بۆ شاردنەوە و پاراستنی زانیاری، ئاشنا دەبن. فێرخوازان لە ڕێگەی دەستکارییەکی کردارییەوە چەرخێکی کۆدی سادە دروست دەکەن و بەکاری دەهێنن بۆ کۆدکردن و کۆدشکاندنی وشەکانی پەیوەست بە بیتکۆین. ئەم چالاکییە تواناکانی جووڵەی ورد، بیرکردنەوەی لۆژیکی و چەمکە سەرەتاییەکانی کریپتۆگرافی تێکەڵ دەکات، لە کاتێکدا زاراوە نوێیەکان بە شێوەیەکی یاریئامێز و بەرجەستە پتەو دەکات.
🎯ئامانجەکان
دەستکەوتەکانی فێربوون
لە کۆتایی ئەم چالاکییەدا، فێرخوازان:
- واتای کۆدکردن و کۆدشکاندن تێدەگەن؛ دەزانن کە گۆڕینی کۆد ئەنجامەکە دەگۆڕێت؛ چەرخی کۆد بەکاردەهێنن بۆ کۆدکردن و کۆدشکاندنی وشە سادەکان؛ و کۆدی وشە هەڵبژێردراوەکانی بیتکۆین بە دروستی دەشکێنن و کۆدیان دەکەن.
ئامانج بە وشەکانی قوتابی
- «ئامرازێکی کۆدی نهێنی دروست بکە و بەکاری بهێنە بۆ شاردنەوە و خوێندنەوەی وشەکان.»
🧰کەرەستەکان
- قاڵبی چاپکراوی چەرخی کۆد لەگەڵ ئەڵقەی ئەلفوبێی ناوەوە و دەرەوە (بڕوانە پاشکۆی A)
- پەڕەی کاری چاپکراو لەگەڵ وشەی کۆدکراوی بیتکۆین (بڕوانە پاشکۆی B)
- قەڵەمی قورقوشم، قەڵەمی مۆم یان مارکەر
- مەقەس
- یەک بزماری دووقاچ یان پین بۆ هەر چەرخێکی کۆد
- تەختەی سپی یان کارتۆنی پۆستەر
- مارکەری تەختەی سپی یان پۆستەر
- ئەگەر بکرێت: چەرخێکی کۆدی ئامادەکراو بۆ نیشاندان، پەڕەی کاری ڕاهێنانی زیادە
- ئەگەر بکرێت: نیشاندان بە پرۆجێکتەر، مەقەسی تایبەت بە دەستی چەپ
🛠️ئامادەکاری
- قاڵبەکانی چەرخی کۆد و پەڕەکانی کار چاپ بکەن؛ یەک چەرخی گەورە یان وەشانێکی سەر تەختە ئامادە بکەن بۆ نیشاندان.
- مەقەس و بزمارەکان بە شێوەیەکی سەلامەت دابنێن.
🧭هەنگاوەکانی جێبەجێکردن
هەنگاوی ١: دەستپێکردنی وانە
٥ خولەک
- لە قوتابییەکان بپرسن کۆدی نهێنی چییە و لە کوێ بینیوویانە، وەک لە یارییەکان، پەیامە نهێنییەکان، یان قوفڵەکاندا. کۆدکردن و کۆدشکاندن بە زمانێکی سادە بناسێنن، و ڕوون بکەنەوە کە کۆدێک بەکاردەهێنن بۆ شاردنەوە و ئاشکراکردنی وشەکان.
هەنگاوی ٢: چالاکی
٣٥ بۆ ٤٥ خولەک
ئامادەکاری
- ڕوون بکەنەوە کە گواستنەوەی پیتەکان پەیامی نهێنی دروست دەکات؛ ئەلفوبێ بکێشن و گواستنەوەیەکی سادە نیشان بدەن، وەک ئەوەی A ببێت بە D.
نموونەنیشاندان
- کۆدکردن و پاشان کۆدشکاندنی وشەیەکی کورت بە گواستنەوەی پیت نیشان بدەن. چەرخی کۆد بناسێنن و نیشان بدەن کە هەم شوێنی چەرخەکە و هەم ژمارەی سووڕاندنەکان پیتەکانی دەرئەنجام دەگۆڕن.
جێبەجێکردن
بەشی ١ – دەستکاریی چەرخی کۆد
- قوتابییەکان بازنەی ناوەوە و دەرەوەی ئەلفوبێ دەبڕنەوە، بازنە بچووکەکە لەسەر گەورەکە دادەنێن، و بە بزمارێک دەیانبەستنەوە بۆ ئەوەی چەرخەکە بە ئازادی بسووڕێتەوە. پاشان بە ڕێکخستنی پیتی جیاواز بەرامبەر یەک تاقی دەکەنەوە.
خاڵی پشکنین
- پێکەوە کۆدی یەک وشە بشکێنن، و دڵنیا ببنەوە لەوەی قوتابییەکان تێدەگەن گۆڕینی چەرخەکە چۆن ئەنجامەکە دەگۆڕێت.
بەشی ٢ – ڕاهێنانی کۆدکردن و کۆدشکاندن
- قوتابییەکان چەرخی کۆدی خۆیان بەکاردەهێنن بۆ کۆدشکاندنی وشەکانی پەڕەی کار و کۆدکردنی وشەکانی بیتکۆین بە گواستنەوەیەکی پیتی هەڵبژێردراو. بە ناو قوتابییەکاندا بگەڕێن بۆ پشتگیریکردنیان و پشکنینی تێگەیشتنیان.
بیرکردنەوە
- لە قوتابییەکان بپرسن کاتێک شوێنی چەرخەکەیان گۆڕی چی ڕوویدا.
- بپرسن ئایا هەمان وشە هەمیشە وەک یەک دەردەکەوێت کاتێک کۆدەکە دەگۆڕێت.
- بپرسن بۆچی کەسێک لەوانەیە بیەوێت بەم شێوەیە زانیاری بشارێتەوە.
هەنگاوی ٣: کۆکردنەوە و کۆتایی
- مەقەس و کەرەستە هاوبەشەکان کۆ بکەنەوە، پاشان ڕێگە بدەن قوتابییەکان چەرخی کۆدەکانیان بۆ خۆیان هەڵبگرن. جەخت بکەنەوە: «گۆڕینی کۆد پەیامەکە دەگۆڕێت، بەڵام ماناکەی وەک خۆی دەمێنێتەوە.»
🔑خاڵە سەرەکییەکان
- چەرخی کۆد بەکاربهێنن بۆ کۆدکردن و کۆدشکاندنی وشە سادەکان.
💬پرسیارەکانی گفتوگۆ
٢ خولەک
- پێداچوونەوە بکەن بە زاراوە سەرەکییەکان: کۆدکردن، کۆدشکاندن، کۆد، پەیام.
📝تێبینییەکان
بەڕێوەبردنی پۆل
- سەرپەرشتیی بەکارهێنانی مەقەس و بزمار بە وردی بکەن.
- لە قۆناغی دەستکاریدا هانی سەبر بدەن.
چالاکییە زیادکراوەکان و پڕکەرەوەکانی کات
- پێشبڕکێیەکی کۆدشکاندن بە کات، بە بەکارهێنانی وشەی نوێی کۆدکراو.
- یارییەکی کۆدشکاندن بکەن، وەک هانگمانی کۆد (cipher hangman) کە تێیدا وشە کۆدکراوەکە لەسەر تەختەکە دەنووسرێت. [سەرنجی وەرگێڕ: هانگمان یارییەکی گریمانەکردنی وشەیە کە تێیدا یاریزان پیتەکانی وشەیەکی شاراوە یەک بە یەک گریمانە دەکات.]
گونجاندن لەگەڵ پێداویستییە جیاوازەکان
- قوتابییە بچووکەکان: وشەی کورتتر، گواستنەوەیەکی جێگیری پیتەکان، و وشەی ناپەیوەست بە بیتکۆین بەکاربهێنن.
- قوتابییە گەورەکان: گواستنەوەی پیتی تایبەت بە خۆیان هەڵبژێرن و بینووسنەوە بۆ ئەوەی ئەوانی تر بیشکێنن.
- فێرخوازانی زمان/دەستڕاگەیشتن: ڕێبەری بینراوی ئەلفوبێ و پشتگیریی هاوپۆلان.
- سەلامەتی: مەقەسی کوڵ و بەکارهێنانی بزمار لە ژێر چاودێریدا.
ئەرکی پێشنیارکراو
چەرخی کۆدەکەتان بەکاربهێنن بۆ نووسینی پەیامێکی کورت بۆ دایک و باوک یان سەرپەرشتیارێک، پاشان یارمەتییان بدەن کۆدەکەی بشکێنن.
Module 4 — Safety, Security, and Privacy
4.4 Cypherpunks Write Code
Craft, ExperientialWhole class, Individual45–60 min
Students are introduced to the idea of codes as a way to hide and protect information. Through a hands-on craft, learners build a simple cipher wheel and use it to encode and decode Bitcoin-related vocabulary. The activity combines fine motor skills, logical thinking, and early cryptographic concepts while reinforcing new terminology in a playful and concrete way.
🎯Objectives
Learning Outcomes
By the end of this activity, learners will:
- Understand the meaning of encode and decode; recognize that changing a code changes the output; use a cipher wheel to encode and decode simple words; correctly decode and encode selected Bitcoin vocabulary.
Objective In Student’s Words
- “Make a secret code tool and use it to hide and read words.”
🧰Materials
- Printed cipher wheel templates with inner and outer alphabet rings (See Appendix A)
- Printed worksheet with encoded Bitcoin vocabulary (See Appendix B)
- Pencils, crayons, or markers
- Scissors
- One brad or split pin per cipher wheel
- Whiteboard or poster board
- Whiteboard or poster markers
- Nice-to-have: Pre-made cipher wheel for demo, extra practice worksheets
- Nice-to-have: Projector demonstration, Left-handed scissors
🛠️Setup
- Print the cipher-wheel templates and worksheets; prepare one large wheel or board version to demonstrate.
- Set out scissors and pins safely.
🧭Procedure
Step 1: Set up the lesson
5 minutes
- Ask students what a secret code is and where they have seen one, such as in games, secret messages, or locks. Introduce encode and decode in simple language, and explain that they will use a code to hide and reveal words.
Step 2: Activity
35-45 minutes
Setup
- Explain that shifting letters makes secret messages; draw the alphabet and show a simple shift, such as A becoming D.
Model
- Demonstrate encoding and then decoding a short word with a letter shift. Introduce the cipher wheel and show that both its position and the number of turns change the output letters.
Carry Out
Part 1 – Cipher Wheel Craft
- Students cut out the inner and outer alphabet circles, place the smaller circle on the larger one, and fasten them with a pin so the wheel turns freely. They then test it by aligning different letters.
Checkpoint
- Decode one word together, checking that students understand how changing the wheel changes the result.
Part 2 – Encode and Decode Practice
- Students use their cipher wheel to decode worksheet words and encode Bitcoin vocabulary words with a chosen letter shift. Circulate to support them and check understanding.
Reflection
- Ask students what happened when they changed the wheel position.
- Ask whether the same word always looks the same when the code changes.
- Ask why someone might want to hide information this way.
Step 3: Wrap up
- Collect scissors and shared materials, then let students keep their cipher wheels. Reinforce: “Changing the code changes the message, but the meaning stays the same.”
🔑Key points
- Use a cipher wheel to encode and decode simple words.
💬Discussion questions
2 minutes
- Review key terms: encode, decode, code, message.
📝Notes
Classroom management
- Supervise scissor and pin use carefully.
- Encourage patience during the craft stage.
Extensions & Sponge Activities
- Timed decoding challenge using new encoded words.
- Play a decoding challenge such as cipher hangman where the encoded word is written on the board.
Differentiation
- Younger students: Use shorter words, a fixed letter shift, and non-Bitcoin vocabulary.
- Older students: Choose and record their own letter shift for others to solve.
- ELL/Accessibility: visual alphabet guides and peer support.
- Safety: blunt scissors and monitored pin use.
Suggested assignment
Use your cipher wheel to write a short message for a parent or caregiver, then help them decode it.