وقت تمام شد!کات تەواو بوو!Time is up!
دانشآموزان با تکیه بر فعالیتهای قبلی دربارهٔ اعتماد، رساندن پیام و رهگیری، اکنون انتقال آشکار اطلاعات را با ارتباط رمزگذاریشده مقایسه میکنند. یادگیرندگان نخست تجربه میکنند که انتقال دادن اطلاعات چگونه به اعتماد به واسطهها نیاز دارد و پیامها چگونه ممکن است شنیده یا دستکاری شوند. سپس برای محافظت از پیامها چرخ رمز را وارد کار میکنند و درمییابند که اطلاعات حتی وقتی از مسیرهای غیرقابلاعتماد یا عمومی عبور میکند هم میتواند خصوصی بماند.
🎯هدفها
دستاوردهای یادگیری
در پایان این فعالیت، یادگیرندگان:
- مرور میکنند که انتقال اطلاعات چگونه به اعتماد به واسطهها نیاز دارد
- درمییابند که پیامها وقتی بهطور آشکار منتقل شوند چگونه ممکن است درز کنند یا تغییر کنند
- میفهمند که رمزگذاری حتی وقتی به واسطهها اعتماد نداریم از اطلاعات محافظت میکند
- با استفاده از چرخ رمز، واژگان را با موفقیت رمزگذاری و رمزگشایی میکنند.
هدف به زبان دانشآموز
- «راهی بهتر برای فرستادن پیام پیدا کن، بدون اینکه مجبور باشی به همه اعتماد کنی.»
🧰مواد و وسایل
- کارتهای آمادهٔ پیام آشکار برای انتقال (دستکم یکی برای هر تیم)
- الگوی چرخ رمز برای هر دانشآموز (نگاه کنید به ضمیمهٔ A)
- برگهٔ کار یا کاغذ سفید برای رونویسی
- مداد یا ماژیک
- قیچی
- گیرهٔ دوشاخه یا پرچ کاغذی برای چرخهای رمز
- فضای خالی در کلاس برای حرکت
- برای هر تیم دو میز یا ایستگاه کاری برچسبدار: فرستنده و گیرنده
- در صورت امکان: نمونههایی از پیامهای ساده و پیچیده (نگاه کنید به ضمیمهٔ B)
- در صورت امکان: کارتهای نقش برای فرستنده، دونده و گیرنده؛ جدول امتیاز یا برچسب برای امتیازدهی
- در صورت امکان: زمانسنج
🛠️آمادهسازی
- برای هر تیم دو میز را دور از هم بگذارید و کارتهای پیام آشکار را روی هر میز فرستنده قرار دهید.
- وسایل چرخ رمز را آماده کنید، اما تا فاز ۲ پنهان نگه دارید.
🧭مراحل اجرا
مرحلهٔ ۱: آغاز درس
۵ دقیقه
- از دانشآموزان بخواهید فعالیت قبلیِ پچپچکردن یا انتقالدادنِ پیام و مشکلهایی را که دربارهٔ اعتماد، اشتباهها یا شنیدهشدن پیام دیده بودند به یاد بیاورند. یادآوری کنید که پیامها نمیتوانستند خصوصی بمانند، سپس توضیح دهید که قرار است آزمایش کنند آیا میشود این مشکل را حل کرد.
مرحلهٔ ۲: فعالیت
۴۰ تا ۴۵ دقیقه
آمادهسازی
- دانشآموزان را به تیمهای سهنفره تقسیم کنید و نقشهای ثابتی تعیین کنید: بازیکن ۱ فرستنده است، بازیکن ۲ دونده و بازیکن ۳ گیرنده.
الگودهی
- یک دور کوتاه دیکتهٔ دوان را با یک پیام آشکار نشان دهید. به این نکته اشاره کنید که دونده باید پیام را دقیقاً تکرار کند و هر کسی که نزدیک باشد میتواند آن را بشنود.
فاز ۱ – انتقال آشکار (نیازمند اعتماد)
- بازیکن ۱ پیام را بیصدا میخواند، سپس آن را آهسته برای بازیکن ۲ میخواند. بازیکن ۲ آن را بهصورت شفاهی به بازیکن ۳ منتقل میکند و بازیکن ۳ آن را مینویسد؛ بازیکن ۲ در صورت نیاز میتواند بارها بدود و برگردد. نخستین تیمی که پیام را با موفقیت منتقل کند، برنده میشود.
گفتوگوی نقطهٔ بررسی
- بپرسید آیا پیام نهایی با پیام اصلی یکی بود.
- بپرسید آیا دوندهها حرفهای تیمهای دیگر را شنیدند.
- بپرسید آیا دونده قدرت تغییر دادن پیام را داشت.
- بر این نکته تأکید کنید که این روش فقط وقتی کار میکرد که به دونده اعتماد میشد.
فاز ۲ – انتقال رمزگذاریشده (نیاز به اعتماد کمتر)
- چرخهای رمز را پخش و سرهم کنید. فرستنده و گیرنده بهصورت خصوصی بر سر یک جابهجایی حروف توافق میکنند؛ بازیکن ۱ یک پیام تازه را رمزگذاری میکند، بازیکن ۲ فقط متن رمزگذاریشده را بدون آنکه معنایش را بداند منتقل میکند و بازیکن ۳ آن را رونویسی و رمزگشایی میکند.
قوانین مسابقه
- تیمها برای رمزگشایی درست امتیاز میگیرند.
- سرعت و دقت هر دو مهماند.
- دوندهها اجازه ندارند رمز را یاد بگیرند.
بازاندیشی
- بپرسید میان انتقال آشکار و انتقال رمزگذاریشده چه چیزی تغییر کرد، آیا هنوز لازم بود به دونده اعتماد شود و در هر فاز چه کسی دسترسی به پیام را کنترل میکرد.
مرحلهٔ ۳: جمعبندی
۵ دقیقه
- وسایل مشترک را جمع کنید و کلاس را به حالت اول برگردانید، و در عین حال اجازه دهید دانشآموزان چرخ رمزشان را نگه دارند. بر این نکته تأکید کنید: «وقتی پیامتان محافظتشده باشد، لازم نیست به همه اعتماد کنید.»
🔑نکات کلیدی
- استفاده از رمزگذاری برای بررسی انتقال ایمنتر پیام بدون اعتماد به واسطهها.
💬پرسشهای گفتوگو
۵ تا ۱۰ دقیقه
- مرور کنید که فعالیتهای قبلی نشان دادند پیامها چگونه ممکن است رهگیری یا دستکاری شوند.
- مرور کنید که رمزگذاری به پیامها اجازه میدهد از فضای عمومی با ایمنی عبور کنند.
- این را به ایدهٔ انتخاب اینکه چه اطلاعاتی عمومی باشد یا خصوصی ربط دهید.
📝یادداشتها
پیشنیازها
- ۴.۳ - بازی تلفن
- ۴.۴ - سایفرپانکها کد مینویسند
مدیریت کلاس
- دانشآموزان بزرگتر میتوانند نقش خود را در انتقال پیام انتخاب کنند
- مسیرهای دویدن را کنترل کنید و در صورت لزوم راه رفتن را الزامی کنید.
- تأکید کنید که اشتباهها قابلانتظارند و بخشی از یادگیریاند.
فعالیتهای تکمیلی و پرکنندهٔ وقت
- نقشها را بچرخانید و با یک رمز جدید تکرار کنید.
- طول پیام را بیشتر کنید یا پیامهای فریب اضافه کنید.
تطبیق با نیازهای گوناگون
- دانشآموزان کوچکتر: کلمههای تکی و جابهجایی ثابت حروف.
- زبانآموزان/دسترسپذیری: جدولهای الفبا و سرعت آهستهتر.
- ایمنی: قوانین روشن حرکت و استفادهٔ نظارتشده از ابزارها.
تکلیف پیشنهادی
برای والد یا سرپرست خود توضیح دهید که یک رمز چگونه میتواند کمک کند پیام خصوصی بماند، حتی وقتی از یک مکان عمومی عبور میکند.
بەشی ٤ — سەلامەتی، ئاسایش و تایبەتێتی
٤.٥ نۆستر
Nostr
لەسەر بنەمای چالاکییە پێشووەکان دەربارەی متمانە، گواستنەوەی پەیام و گرتنی پەیام لە ڕێگادا، قوتابییەکان ئێستا گواستنەوەی کراوەی زانیاری لەگەڵ پەیوەندیی کۆدکراو بەراورد دەکەن. فێرخوازان سەرەتا ئەزموون دەکەن کە گەیاندنی زانیاری چۆن پێویستی بە متمانەکردن بە نێوەندگیرەکان هەیە و پەیامەکان چۆن دەکرێت بە نهێنی ببیسترێن یان دەستکاری بکرێن. پاشان چەرخەکانی کۆد دەهێننە ناو چالاکییەکەوە بۆ پاراستنی پەیامەکان، و دەدۆزنەوە کە زانیاری دەتوانێت تایبەت بمێنێتەوە تەنانەت کاتێک بە کەناڵە متمانەپێنەکراو یان گشتییەکاندا دەگوازرێتەوە.
🎯ئامانجەکان
دەستکەوتەکانی فێربوون
لە کۆتایی ئەم چالاکییەدا، فێرخوازان:
- پێداچوونەوە دەکەن بەوەی گواستنەوەی زانیاری چۆن پێویستی بە متمانە بە نێوەندگیرەکان هەیە
- دەزانن پەیامەکان چۆن دەتوانن دزە بکەن یان بگۆڕێن کاتێک بە کراوەیی دەگوازرێنەوە
- تێدەگەن کە کۆدکردن زانیاری دەپارێزێت تەنانەت ئەگەر نێوەندگیرەکان متمانەپێنەکراو بن
- بە بەکارهێنانی چەرخی کۆد، بە سەرکەوتوویی وشەکان کۆد دەکەن و کۆدیان دەشکێنن.
ئامانج بە وشەکانی قوتابی
- «ڕێگایەکی باشتر بدۆزەوە بۆ ناردنی پەیام بەبێ ئەوەی پێویست بێت متمانە بە هەموو کەسێک بکرێت.»
🧰کەرەستەکان
- کارتی ئامادەکراوی پەیامی کراوە بۆ گواستنەوە (لانیکەم یەک کارت بۆ هەر تیمێک)
- قاڵبی چەرخی کۆد بۆ هەر قوتابییەک (بڕوانە پاشکۆی A)
- پەڕەی کار یان کاغەزی سپی بۆ نووسینەوە
- قەڵەمی قورقوشم یان مارکەر
- مەقەس
- بزماری دووقاچ یان پین بۆ چەرخەکانی کۆد
- فەزایەکی کراوەی پۆل بۆ جووڵە
- دوو مێز یان شوێنی کاری نیشانکراو بۆ هەر تیمێک: نێرەر و وەرگر
- ئەگەر بکرێت: نموونەی پەیامی سادە و ئاڵۆز (بڕوانە پاشکۆی B)
- ئەگەر بکرێت: کارتی ڕۆڵ بۆ نێرەر، ڕاکەر و وەرگر؛ خشتەی خاڵ یان ستیکەر بۆ خاڵەکان
- ئەگەر بکرێت: تایمەر
🛠️ئامادەکاری
- بۆ هەر تیمێک دوو مێز دوور لە یەک دابنێن و کارتەکانی پەیامی کراوە لەسەر مێزی هەر نێرەرێک دابنێن.
- کەرەستەکانی چەرخی کۆد ئامادە بکەن، بەڵام تا قۆناغی ٢ شاراوە بیانهێڵنەوە.
🧭هەنگاوەکانی جێبەجێکردن
هەنگاوی ١: دەستپێکردنی وانە
٥ خولەک
- داوا لە قوتابییەکان بکەن چالاکیی پێشووی چرپەکردن یان گەیاندنی پەیام، و ئەو کێشانەی دەربارەی متمانە، هەڵە، یان بیستنی نهێنی تێبینییان کردبوو، بە یاد بێننەوە. بیریان بخەنەوە کە پەیامەکان نەیانتوانی تایبەت بمێننەوە، پاشان ڕوون بکەنەوە کە تاقی دەکەنەوە ئایا دەکرێت ئەو کێشەیە چارەسەر بکرێت.
هەنگاوی ٢: چالاکی
٤٠ بۆ ٤٥ خولەک
ئامادەکاری
- قوتابییەکان دابەش بکەن بۆ تیمی سێ کەسی و ڕۆڵی جێگیریان پێ بدەن: یاریزانی ١ نێرەرە، یاریزانی ٢ ڕاکەرە، و یاریزانی ٣ وەرگرە.
نموونەنیشاندان
- گەڕێکی کورتی ئیملای ڕاکردن بە پەیامێکی کراوە نیشان بدەن. ئاماژە بەوە بکەن کە ڕاکەرەکە دەبێت ڕێک وەک خۆی دووبارەی بکاتەوە و هەر کەسێکی نزیک دەتوانێت بیبیستێت.
قۆناغی ١ – گواستنەوەی کراوە (متمانە پێویستە)
- یاریزانی ١ بە بێدەنگی پەیامەکە دەخوێنێتەوە، پاشان بە دەنگی نزم بۆ یاریزانی ٢ دەیخوێنێتەوە. یاریزانی ٢ بە زارەکی بۆ یاریزانی ٣ دەیگەیەنێت، ئەویش دەینووسێتەوە؛ یاریزانی ٢ دەتوانێت بەپێی پێویست بە ڕاکردن بچێت و بێتەوە. یەکەم تیمێک کە بە سەرکەوتوویی بیگوازێتەوە براوە دەبێت.
گفتوگۆی خاڵی پشکنین
- بپرسن ئایا پەیامی کۆتایی لەگەڵ پەیامە سەرەتاییەکە یەکی گرتەوە.
- بپرسن ئایا ڕاکەرەکان پەیامی تیمەکانی تریان بیست.
- بپرسن ئایا ڕاکەرەکە دەسەڵاتی گۆڕینی پەیامەکەی هەبوو.
- جەخت بکەنەوە کە سیستەمەکە تەنها کاتێک کاری کرد کە متمانە بە ڕاکەرەکە هەبوو.
قۆناغی ٢ – گواستنەوەی کۆدکراو (متمانە کەمتر پێویستە)
- چەرخەکانی کۆد دابەش بکەن و پێکیان بهێنن. نێرەر و وەرگر بە نهێنی لەسەر گواستنەوەیەکی پیت ڕێک دەکەون؛ یاریزانی ١ پەیامێکی نوێ کۆد دەکات، یاریزانی ٢ تەنها دەقە کۆدکراوەکە دەگەیەنێت بەبێ ئەوەی ماناکەی بزانێت، و یاریزانی ٣ دەینووسێتەوە و کۆدەکەی دەشکێنێت.
یاساکانی پێشبڕکێ
- تیمەکان بۆ کۆدشکاندنی دروست خاڵ بەدەست دەهێنن.
- خێرایی و دروستی هەردووکیان گرنگن.
- ڕاکەرەکان ڕێگەیان پێ نادرێت کۆدەکە بزانن.
بیرکردنەوە
- بپرسن لە نێوان گواستنەوەی کراوە و کۆدکراودا چی گۆڕا، ئایا هێشتا پێویست بوو متمانە بە ڕاکەرەکە بکرێت، و لە هەر قۆناغێکدا کێ کۆنترۆڵی دەستڕاگەیشتن بە پەیامەکەی دەکرد.
هەنگاوی ٣: کۆکردنەوە و کۆتایی
٥ خولەک
- کەرەستە هاوبەشەکان کۆ بکەنەوە و پۆلەکە وەک جاران ڕێک بخەنەوە، لە کاتێکدا ڕێگە دەدەن قوتابییەکان چەرخی کۆدەکانیان بۆ خۆیان هەڵبگرن. جەخت بکەنەوە: «کاتێک پەیامەکەتان پارێزراوە، پێویست ناکات متمانە بە هەموو کەسێک بکەن.»
🔑خاڵە سەرەکییەکان
- کۆدکردن بەکاربهێنن بۆ تاقیکردنەوەی گواستنەوەیەکی سەلامەتتری پەیام بەبێ متمانەکردن بە نێوەندگیرەکان.
💬پرسیارەکانی گفتوگۆ
٥ بۆ ١٠ خولەک
- بیریان بخەنەوە کە چالاکییە پێشووەکان نیشانیان دا پەیامەکان چۆن دەکرێت لە ڕێگادا بگیرێن یان دەستکاری بکرێن.
- بیریان بخەنەوە کە کۆدکردن ڕێگە دەدات پەیامەکان بە سەلامەتی بە شوێنی گشتیدا بگوازرێنەوە.
- ئەمە ببەستنەوە بە بیرۆکەی هەڵبژاردنی ئەوەی کام زانیاری گشتییە یان تایبەتە.
📝تێبینییەکان
پێویستییە پێشوەختەکان
- ٤.٣ - یاریی تەلەفۆن
- ٤.٤ - سایفەرپانکەکان کۆد دەنووسن
بەڕێوەبردنی پۆل
- قوتابییە گەورەکان دەتوانن ڕۆڵی خۆیان لە گەیاندنەکەدا هەڵبژێرن
- ڕێڕەوەکانی ڕاکردن کۆنترۆڵ بکەن و ئەگەر پێویست بوو بە هێواشی ڕۆیشتن بسەپێنن.
- جەخت بکەنەوە کە هەڵە چاوەڕوانکراوە و بەشێکە لە فێربوون.
چالاکییە زیادکراوەکان و پڕکەرەوەکانی کات
- ڕۆڵەکان بگۆڕنەوە و بە کۆدێکی نوێ دووبارە بکەنەوە.
- درێژیی پەیامەکان زیاد بکەن یان پەیامی فریودەر بخەنە سەر.
گونجاندن لەگەڵ پێداویستییە جیاوازەکان
- قوتابییە بچووکەکان: وشەی تاک و گواستنەوەیەکی جێگیری پیت.
- فێرخوازانی زمان/دەستڕاگەیشتن: خشتەی ئەلفوبێ و خێرایی هێواشتر.
- سەلامەتی: یاسای ڕوونی جووڵە و بەکارهێنانی ئامراز لە ژێر سەرپەرشتیدا.
ئەرکی پێشنیارکراو
بۆ دایک و باوک یان سەرپەرشتیارێک ڕوون بکەنەوە کۆدێک چۆن دەتوانێت یارمەتی بدات پەیامێک تایبەت بمێنێتەوە، تەنانەت ئەگەر بە شوێنێکی گشتیدا تێپەڕێت.
Building on earlier activities about trust, message passing, and interception, students now compare open information transfer with encoded communication. Learners first experience how relaying information requires trusting intermediaries and how messages can be overheard or altered. They then introduce cipher wheels to protect messages, discovering that information can remain private even when passed through untrusted or public channels.
🎯Objectives
Learning Outcomes
By the end of this activity, learners will:
- Review how information transmission requires trust in intermediaries
- Recognize how messages can leak or change when transmitted openly
- Understand that encoding protects information even when intermediaries are untrusted
- Successfully encode and decode vocabulary using a cipher wheel.
Objective In Student’s Words
- “Find a better way to send messages without everyone needing to be trusted.”
🧰Materials
- Prepared open-message cards for transmission (at least one per team)
- Cipher wheel templates for each student (See Appendix A)
- Worksheets or blank paper for transcription
- Pencils or markers
- Scissors
- Split pins or brads for cipher wheels
- Open classroom space for movement
- Two labelled tables or workstations per team: sender and receiver
- Nice-to-have: Example simple and complex messages (See Appendix B)
- Nice-to-have: Role cards for Sender, Runner, and Receiver; a score chart or stickers for points
- Nice-to-have: Timer
🛠️Setup
- Set two tables far apart for each team and place open-message cards on each sender table.
- Prepare cipher-wheel materials, but keep them hidden until Phase 2.
🧭Procedure
Step 1: Set up the lesson
5 minutes
- Ask students to recall the previous whispered or relayed-message activity and the problems they noticed with trust, mistakes, or overhearing. Remind them that messages could not stay private, then explain that they will test whether that problem can be solved.
Step 2: Activity
40–45 minutes
Setup
- Divide students into teams of three and assign fixed roles: Player 1 is the Sender, Player 2 the Runner, and Player 3 the Receiver.
Model
- Demonstrate a short running-dictation round with an open message. Point out that the runner must repeat it exactly and that anyone nearby can overhear it.
Phase 1 – Open Transmission (Trust Required)
- Player 1 silently reads the message, then quietly reads it to Player 2. Player 2 relays it verbally to Player 3, who writes it down; Player 2 may run back and forth as needed. The first team to transmit it successfully wins.
Checkpoint Discussion
- Ask whether the final message matched the original.
- Ask whether runners overheard other teams.
- Ask whether the runner had the power to change the message.
- Reinforce that the system only worked if the runner was trusted.
Phase 2 – Encoded Transmission (Trust Reduced)
- Distribute and assemble cipher wheels. The Sender and Receiver privately agree on a letter shift; Player 1 encodes a new message, Player 2 relays only the encoded text without knowing its meaning, and Player 3 transcribes and decodes it.
Competition Rules
- Teams earn points for correct decoding.
- Speed and accuracy both matter.
- Runners are not allowed to learn the cipher.
Reflection
- Ask what changed between open and encoded transmission, whether the runner still needed to be trusted, and who controlled access to the message in each phase.
Step 3: Wrap up
5 minutes
- Collect shared materials and reset the room, while letting students keep their cipher wheels. Reinforce: “You don’t need to trust everyone when your message is protected.”
🔑Key points
- Use encoding to explore safer message transmission without trusting intermediaries.
💬Discussion questions
5-10 minutes
- Review that earlier activities showed how messages can be intercepted or altered.
- Review that encoding allows messages to travel through public space safely.
- Connect this to the idea of choosing what information is public or private.
📝Notes
Pre-requisites
- 4.3 - Telephone
- 4.4 - Cypherpunks Write Code
Classroom management
- Older students can choose their role in the relay
- Control running paths and enforce walking if needed.
- Emphasize that mistakes are expected and part of learning.
Extensions & Sponge Activities
- Rotate roles and repeat with a new cipher.
- Increase message length or add decoy messages.
Differentiation
- Younger students: single words and fixed letter shift.
- ELL/Accessibility: alphabet charts and slower pacing.
- Safety: clear movement rules and supervised tool use.
Suggested assignment
Explain to a parent or caregiver how a code can help keep a message private, even when it travels through a public place.