🏦 دانشکدهٔ ۵ · انواع سفارش
سفارش بازار، محدود و حد ضرر
Market, limit & stop orders
پیش‌نیازها: اسپرد، اسلیپیج و کارمزد
📚 آموزش در سه سطح
از سطح ساده شروع کنید؛ اگر روشن بود، سطح بعد را بخوانید. سطح مناسب شما ذخیره می‌شود.
🌱 توضیح ساده
سفارش بازار (Market Order) یعنی «همین الان، با هر قیمتی که هست». اجرای آن تقریباً قطعی است، اما قیمتش نه. سفارش محدود (Limit Order) یعنی «فقط با این قیمت یا بهتر». قیمتش تضمین‌شده است، اما ممکن است هرگز اجرا نشود، چون بازار شاید به آن قیمت نرسد. این دو، دو سر یک ترازو هستند: قطعیت اجرا در برابر قطعیت قیمت.
سفارش حد ضرر (Stop Order) یک سفارش «خوابیده» است که تا رسیدن قیمت به یک سطح مشخص (قیمت ماشه یا Stop Price) در دفتر سفارش دیده نمی‌شود. وقتی قیمت به ماشه رسید، بیدار می‌شود و به یک سفارش دیگر تبدیل می‌شود. کاربرد اصلی آن محدود کردن ضرر است: «اگر بیت‌کوین به ۶۵٬۰۰۰ رسید، بفروش.»
دو نوع حد ضرر رایج است. «استاپ مارکت» (Stop-Market) پس از رسیدن به ماشه به سفارش بازار تبدیل می‌شود و تقریباً حتماً اجرا می‌شود، اما شاید با قیمتی بدتر از ماشه. «استاپ لیمیت» (Stop-Limit) پس از رسیدن به ماشه به سفارش محدود با قیمتی که تعیین کرده‌اید تبدیل می‌شود؛ قیمت بدتر از حد شما نمی‌شود، اما اگر بازار سریع از آن بگذرد، ممکن است اصلاً اجرا نشود و شما بدون محافظ بمانید.
📘 توضیح متوسط
در سفارش محدود، اگر قیمت شما «قابل اجرا» باشد، فوراً اجرا می‌شود و تیکر هستید: مثلاً سفارش خرید محدود در ۷۱٬۰۰۰ وقتی آسک ۷۰٬۰۰۰ است، فوراً در ۷۰٬۰۰۰ (یا سطوح بعدی تا ۷۱٬۰۰۰) پر می‌شود. سفارش محدود همچنین سقفی برای اسلیپیج است: سفارش خرید محدود در ۷۰٬۲۰۰ هرگز گران‌تر از این قیمت پر نمی‌شود، حتی اگر دفتر سفارش کم‌عمق باشد.
جهت ماشه را درست تنظیم کنید. برای محافظت از معاملهٔ خرید (لانگ)، حد ضرر فروش «زیر» قیمت فعلی است. برای محافظت از معاملهٔ فروش استقراضی (شورت)، حد ضرر خرید «بالای» قیمت فعلی است. همین منطق برای ورود هم کاربرد دارد: «سفارش خرید استاپ» بالای قیمت فعلی برای ورود پس از شکست یک مقاومت به کار می‌رود.
در فیوچرز، ماشهٔ حد ضرر را می‌توان با «قیمت آخرین معامله» یا «قیمت مارک» (Mark Price) فعال کرد. قیمت مارک ترکیبی از قیمت شاخص چند صرافی است و در برابر حرکت‌های لحظه‌ای یک صرافی کمتر حساس است. استفاده از قیمت مارک برای ماشه، احتمال فعال شدن حد ضرر با یک فتیلهٔ ساختگی را کاهش می‌دهد؛ جزئیات در دورهٔ مشتقات می‌آید.
🔬 توضیح تخصصی
حد ضررها در سطوح آشکار (زیر کف‌های قبلی، اعداد رُند) جمع می‌شوند. وقتی قیمت به این سطح می‌رسد، فعال شدن هم‌زمان استاپ‌مارکت‌ها موجی از سفارش فروش بازار می‌سازد که دفتر بید را پیمایش می‌کند و قیمت را پایین‌تر می‌برد، که خود استاپ‌های بعدی را فعال می‌کند. به این زنجیره «آبشار حد ضرر» (Stop Cascade) می‌گویند و دلیل اصلی «فتیله‌های» بلند در نمودار است.
انتخاب بین استاپ مارکت و استاپ لیمیت یک تصمیم مدیریت ریسک است، نه سلیقه. اگر اولویت شما خروج قطعی از موقعیت با اهرم یا موقعیت بزرگ است، استاپ مارکت (یا استاپ لیمیت با فاصلهٔ کافی بین ماشه و حد) مناسب‌تر است، چون خطر واقعی «اجرا نشدن» است. اگر اولویت اجتناب از فروش در یک فتیلهٔ لحظه‌ای است، استاپ لیمیت با پذیرش ریسک جاماندن مناسب است.
حد ضرر «روی سرور صرافی» ثبت می‌شود، اما این به معنی تضمین مطلق نیست. در قطعی صرافی، توقف معاملات یا گپ قیمتی، سفارش ممکن است دیر یا با قیمت بسیار بدتر اجرا شود. بنابراین اندازهٔ موقعیت را باید طوری انتخاب کرد که حتی اسلیپیج بزرگ روی حد ضرر هم فاجعه‌بار نباشد؛ این موضوع در دانشکدهٔ ۱۰ (مدیریت سرمایه) با جزئیات بررسی می‌شود.
🌍 مثال واقعی: پنجشنبهٔ سیاه — ۱۲ و ۱۳ مارس ۲۰۲۰
در ۱۲ مارس ۲۰۲۰ هم‌زمان با وحشت جهانی از کرونا، بیت‌کوین در یک روز حدود ۴۰٪ سقوط کرد و در ۱۳ مارس به زیر ۴٬۰۰۰ دلار رسید. موج فروش، حد ضررها و لیکوئیدها را پشت سر هم فعال کرد و دفترهای سفارش بسیاری از صرافی‌ها خالی شد؛ صرافی BitMEX در ۱۳ مارس حدود ۲۵ دقیقه به دلیل «مشکل سخت‌افزاری» از دسترس خارج شد.
بسیاری از استاپ مارکت‌ها با قیمت‌هایی صدها دلار زیر ماشه اجرا شدند و برخی استاپ لیمیت‌ها اصلاً اجرا نشدند و معامله‌گر در ادامهٔ سقوط بدون محافظ ماند. این روز نمونهٔ کامل این است که حد ضرر محدودکنندهٔ ضرر است، نه تضمین قیمت.
🔤 واژگان تخصصی
سفارشی که فوراً با بهترین قیمت‌های موجود اجرا می‌شود.
مثال: فروش فوری ۰٫۵ BTC به بیدهای موجود.
سفارشی که فقط در قیمت تعیین‌شده یا بهتر اجرا می‌شود.
مثال: خرید محدود ETH در ۳٬۰۰۰؛ اگر قیمت به ۳٬۰۰۰ نرسد، اجرا نمی‌شود.
سفارشی که با رسیدن قیمت به ماشه، به سفارش بازار تبدیل می‌شود.
مثال: ماشه ۶۵٬۰۰۰؛ پس از فعال شدن در ۶۴٬۸۰۰ اجرا شد.
سفارشی که با رسیدن به ماشه، به سفارش محدود با قیمت از پیش تعیین‌شده تبدیل می‌شود.
مثال: ماشه ۶۵٬۰۰۰ و حد ۶۴٬۹۰۰؛ اگر قیمت مستقیم به ۶۴٬۵۰۰ بپرد، اجرا نمی‌شود.
فعال شدن زنجیره‌ای حد ضررها که هر کدام با فروش بازار، بعدی را فعال می‌کند.
مثال: فتیلهٔ ۸٪ در چند دقیقه پس از شکستن کف قبلی.
🔑 نکات کلیدی
- سفارش بازار اجرا را تضمین می‌کند، نه قیمت؛ سفارش محدود قیمت را تضمین می‌کند، نه اجرا.
- استاپ مارکت تقریباً حتماً اجرا می‌شود اما ممکن است با اسلیپیج؛ استاپ لیمیت ممکن است اجرا نشود.
- حد ضرر لانگ زیر قیمت و حد ضرر شورت بالای قیمت قرار می‌گیرد.
- حد ضررها در سطوح آشکار جمع می‌شوند و می‌توانند آبشار بسازند.
- حد ضرر ضرر را محدود می‌کند، اما در قطعی یا گپ تضمین قیمت نیست؛ اندازهٔ موقعیت باید این را جذب کند.
⚠️ اشتباهات رایج
- استفاده از استاپ لیمیت با فاصلهٔ صفر بین ماشه و حد در بازار پرنوسان؛ اشتباه است چون با کوچک‌ترین پرش قیمت اجرا نمی‌شود.
- قرار دادن حد ضرر دقیقاً روی عدد رُند یا درست زیر کف آشکار؛ اشتباه است چون همان جایی است که آبشار رخ می‌دهد.
- تصور اینکه سفارش محدود همیشه میکر است؛ اشتباه است چون سفارش محدود قابل اجرا فوراً پر می‌شود و کارمزد تیکر دارد.
- تنظیم جهت اشتباه ماشه (مثلاً استاپ فروش بالای قیمت فعلی برای لانگ)؛ اشتباه است چون فوراً فعال می‌شود.
🛠 تمرین عملی: طراحی سفارش‌های یک معاملهٔ فرضی در شبیه‌ساز
- در شبیه‌ساز آکادمی یک خرید فرضی BTC با سفارش محدود زیر قیمت فعلی ثبت کنید.
- برای همان موقعیت یک حد ضرر استاپ مارکت و جداگانه یک استاپ لیمیت با فاصلهٔ ۰٫۳٪ بین ماشه و حد تعریف کنید.
- در جدولی بنویسید در سه سناریو چه اتفاقی برای هر کدام می‌افتد: افت آرام، فتیلهٔ ۲٪ و بازگشت، و گپ ۵٪ به پایین.
✅ معیار درستی: جدول نشان می‌دهد در گپ ۵٪ استاپ لیمیت اجرا نمی‌شود و استاپ مارکت با اسلیپیج اجرا می‌شود، و در فتیلهٔ برگشتی هر دو ممکن است فعال شوند.
🔒 در هیچ تمرینی از سرمایهٔ واقعی، عبارت بازیابی (Seed Phrase)، کلید خصوصی یا اتصال کیف پول اصلی استفاده نکنید.
📝 آزمون تطبیقی
هر بار ۵ سؤال از بانک ۹ سؤالی این درس انتخاب می‌شود؛ سؤال‌هایی که قبلاً اشتباه زده‌اید زودتر برمی‌گردند. حدنصاب قبولی ۸۰٪ (۴ از ۵) است و درس بعد با قبولی باز می‌شود.
✍️ پرسش تشریحی
تفاوت استاپ مارکت و استاپ لیمیت را با یک سناریوی عددی توضیح دهید و بگویید برای یک موقعیت اهرمی بزرگ کدام را انتخاب می‌کنید و چرا.
بعد از نوشتن، پاسخ خود را با این معیارها بسنجید
خودارزیابی: هر نکته‌ای را که پاسخ شما به‌روشنی پوشش داده علامت بزنید.
🤖 دستیار آموزشی
دستیار آفلاین آکادمی: پاسخ‌ها فقط از متن درس‌ها و واژگان همین آکادمی پیدا می‌شوند و منبع هر پاسخ نشان داده می‌شود. هوش مصنوعی مولد نیست، حدس نمی‌زند و هیچ سیگنال خرید و فروشی نمی‌دهد.
📎 منابع مطالعاتی
🏁 معیار تسلط بر این درس: بتوانید برای هر هدف (ورود، خروج قطعی، محافظت) نوع سفارش درست را انتخاب و جهت و فاصلهٔ ماشه را بدون خطا تنظیم کنید.