پرش به محتوا
آکادمی / تحلیل فاندامنتال / TVL و کاربران فعال
🏛 آکادمی📊 داشبورد من🔁 مرور 🧪 آزمایشگاه📖 اصطلاحات

🔎 دانشکدهٔ ۷ · داده‌های پروژه

TVL و کاربران فعال

TVL & active users

سطح ۳ · متوسط (Intermediate)⏱ ۲۴ دقیقه❓ ۹ سؤال در بانک
🎯 هدف آموزشی: TVL و کاربران فعال را با تفکیک اثر قیمت، دوبار شمارش و فعالیت ساختگی تفسیر کنید و پایداری بازدهی را که پروتکل می‌پردازد بسنجید.
پیش‌نیازها: FDV و ارزش در گردش

📚 آموزش در سه سطح

از سطح ساده شروع کنید؛ اگر روشن بود، سطح بعد را بخوانید. سطح مناسب شما ذخیره می‌شود.

🌱 توضیح ساده

«ارزش کل قفل‌شده» (Total Value Locked یا TVL) مجموع ارزش دلاری دارایی‌هایی است که کاربران در قراردادهای هوشمند یک پروتکل سپرده‌اند؛ مثلاً سپرده‌های یک پروتکل وام‌دهی یا نقدینگی استخرهای یک صرافی غیرمتمرکز. TVL نشان می‌دهد کاربران چقدر سرمایه به پروتکل سپرده‌اند و به همین دلیل یکی از پرکاربردترین شاخص‌های دیفای است.

اما TVL درآمد یا سود نیست و به قیمت توکن‌ها وابسته است: اگر قیمت ETH نصف شود، TVL پروتکلی که ETH نگه می‌دارد هم تقریباً نصف می‌شود، حتی اگر یک کاربر هم خارج نشده باشد. برای همین TVL را هم به دلار و هم به تعداد توکن (مثلاً تعداد ETH سپرده‌شده) ببینید تا تغییر واقعی سپرده‌ها را از تغییر قیمت جدا کنید.

شاخص دوم «کاربران فعال» است: تعداد آدرس‌هایی که در یک روز (DAU) یا یک ماه (MAU) با پروتکل تعامل داشته‌اند. نکتهٔ مهم: آدرس با انسان یکی نیست. یک نفر می‌تواند صدها آدرس بسازد، به‌ویژه وقتی پروژه وعدهٔ ایردراپ داده باشد. به ساختن هویت‌های جعلی متعدد «حملهٔ سیبیل» (Sybil) می‌گویند.

📘 توضیح متوسط

TVL ممکن است «دوبار شمارش» داشته باشد. فرض کنید کاربری ETH را در یک پروتکل استیکینگ نقدشونده می‌سپارد و توکن رسید (مثلاً stETH) می‌گیرد، سپس همان stETH را در پروتکل وام‌دهی وثیقه می‌گذارد؛ یک ETH در دو پروتکل شمرده می‌شود. وام‌گیری چرخه‌ای (سپرده، وام، سپردهٔ دوباره) هم TVL را چند برابر نشان می‌دهد. DefiLlama به‌طور پیش‌فرض برخی از این موارد را از مجموع حذف می‌کند و گزینه‌هایی برای افزودن آن‌ها دارد.

کیفیت TVL را بسنجید: چه بخشی از آن «پاداش‌محور» است؟ اگر پروتکل بازدهی بسیار بالاتر از بازار با توکن خودش می‌پردازد، سرمایه‌ها اغلب «سرمایهٔ مزدور» (Mercenary capital) هستند و با کاهش پاداش می‌روند. نسبت کارمزد به TVL (کارمزد سالانه ÷ TVL) نشان می‌دهد هر دلار سپرده چقدر فعالیت اقتصادی واقعی می‌سازد.

برای کاربران، به جای عدد خام، «ماندگاری» (Retention) را ببینید: از کاربرانی که در یک ماه آمدند، چند درصد در ماه‌های بعد بازگشتند؟ «تحلیل گروهی» (Cohort analysis) همین را نشان می‌دهد. کارمزد به ازای هر کاربر و توزیع کاربران (چند آدرس بزرگ در برابر بسیاری آدرس کوچک) هم تصویر واقعی‌تری می‌دهد.

🔬 توضیح تخصصی

تفاوت بازده پرداختی و بازده تولیدشده مهم‌ترین آزمون پایداری است. اگر پروتکلی به سپرده‌گذاران ۲۰٪ می‌پردازد اما از وام‌گیرندگان و فعالیت واقعی کمتر از آن درآمد دارد، فاصله یا از خزانه یا از چاپ توکن پر می‌شود و دوام آن به منبع یارانه بستگی دارد. همین تحلیل ساده می‌توانست در اوایل ۲۰۲۲ ریسک پروتکل Anchor در شبکهٔ Terra را نشان دهد.

تشخیص سیبیل و فعالیت ساختگی روش‌هایی دارد: خوشه‌بندی آدرس‌هایی که از یک منبع تأمین مالی شده‌اند، الگوهای زمانی یکسان، مقادیر تکراری و تعامل حداقلی لازم برای واجد شرایط شدن ایردراپ. پروژه‌ها پیش از ایردراپ‌های بزرگ معمولاً فهرستی از آدرس‌های سیبیل را حذف می‌کنند؛ تحلیل‌گر هم باید رشد ناگهانی آدرس‌ها پیش از رویدادهای توزیع توکن را با احتیاط تفسیر کند.

نسبت ارزش بازار به TVL و کارمزد به TVL را در کنار هم ببینید. پروتکلی با TVL عظیم اما کارمزد ناچیز سرمایهٔ «خوابیده» دارد؛ پروتکلی با TVL کمتر و کارمزد بالا سرمایه را کارآمدتر به کار می‌گیرد. در لایه‌های یک، داده‌های فعالیت مانند تعداد تراکنش هم به هزینهٔ تراکنش بستگی دارد: در شبکه‌های بسیار ارزان ساختن تراکنش‌های بی‌ارزش ارزان است و عدد خام اعتبار کمتری دارد.

🌍 مثال واقعی: بازده ۱۹٫۵ درصدی Anchor و یارانهٔ ۴۵۰ میلیون دلاری — فوریه تا مه ۲۰۲۲

پروتکل Anchor در شبکهٔ Terra به سپرده‌گذاران استیبل‌کوین UST بازده ثابت حدود ۱۹٫۵٪ می‌داد. این بازده از درآمد وام‌دهی بیشتر بود و کسری از «ذخیرهٔ بازده» پرداخت می‌شد. این ذخیره تا ۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۲ به حدود ۶٫۵ میلیون دلار رسید و بنیاد Luna Foundation Guard آن را با ۴۵۰ میلیون UST دوباره پر کرد (تصویب ۱۰ فوریه و واریز ۱۸ فوریه).

به گزارش The Block، تا ۵ مه ۲۰۲۲ سپرده‌ها حدود ۱۴ میلیارد UST بود در حالی که وام‌ها فقط حدود ۳ میلیارد بود و ذخیره از حدود ۵۰۳ میلیون دلار به ۱۹۴ میلیون دلار رسیده بود. چند روز بعد UST پیوند دلاری‌اش را از دست داد و اکوسیستم Terra فرو ریخت. TVL بزرگ Anchor نشانهٔ تقاضای پایدار نبود؛ نشانهٔ یارانه‌ای بود که دوام نداشت.

🔤 واژگان تخصصی

ارزش کل قفل‌شده (Total value locked (TVL))

مجموع ارزش دارایی‌های سپرده‌شده در قراردادهای یک پروتکل.

مثال: ۲ میلیارد دلار سپرده در یک پروتکل وام‌دهی.

دوبار شمارش (Double counting)

شمارش یک دارایی در چند پروتکل به دلیل توکن‌های رسید یا وام چرخه‌ای.

مثال: stETH سپرده‌شده در یک پروتکل وام‌دهی.

حملهٔ سیبیل (Sybil attack)

ساختن آدرس‌ها یا هویت‌های جعلی متعدد برای سوءاستفاده از توزیع یا رأی‌گیری.

مثال: ۵۰۰ آدرس متعلق به یک نفر برای دریافت ایردراپ.

سرمایهٔ مزدور (Mercenary capital)

سرمایه‌ای که فقط برای پاداش می‌آید و با کاهش آن می‌رود.

مثال: خروج ۷۰٪ TVL پس از پایان برنامهٔ پاداش.

ماندگاری کاربران (User retention)

درصد کاربرانی که پس از دورهٔ نخست دوباره فعال می‌شوند.

مثال: ۲۵٪ از کاربران ژانویه در آوریل هنوز فعال‌اند.

🔑 نکات کلیدی

  • TVL به قیمت توکن‌ها وابسته است؛ آن را به دلار و به تعداد توکن ببینید.
  • دوبار شمارش و وام چرخه‌ای TVL را بزرگ‌تر نشان می‌دهند.
  • آدرس فعال با انسان یکی نیست؛ پیش از ایردراپ‌ها فعالیت ساختگی رایج است.
  • کارمزد به TVL و ماندگاری کاربران کیفیت فعالیت را بهتر از عدد خام نشان می‌دهند.
  • بازده پرداختی بیش از بازده تولیدشده نشانهٔ یارانهٔ ناپایدار است.

⚠️ اشتباهات رایج

  • تفسیر افت TVL به‌عنوان خروج کاربران بدون بررسی قیمت؛ اشتباه است چون افت قیمت به‌تنهایی TVL را کم می‌کند.
  • جمع زدن TVL پروتکل‌ها بدون حذف دوبار شمارش؛ اشتباه است چون یک دارایی چند بار شمرده می‌شود.
  • اعتماد به رشد آدرس‌ها پیش از ایردراپ؛ اشتباه است چون بخش بزرگی ممکن است سیبیل باشد.
  • دیدن بازده بالا به‌عنوان نشانهٔ موفقیت؛ اشتباه است چون باید منبع پرداخت آن را بررسی کرد.

🛠 تمرین عملی: سنجش کیفیت TVL و کاربران یک پروتکل

  1. در DefiLlama برای یک پروتکل نمودار TVL دوازده ماه اخیر را به دلار و در صورت امکان به تعداد توکن بررسی کنید و سهم تغییر قیمت را از تغییر سپرده جدا کنید.
  2. کارمزد سالانهٔ پروتکل را بر TVL تقسیم کنید و با دو رقیب مقایسه کنید.
  3. دادهٔ کاربران فعال روزانه یا ماهانه را بیابید و بنویسید آیا رشد آن با رویدادی مثل وعدهٔ ایردراپ یا برنامهٔ پاداش هم‌زمان بوده است.

✅ معیار درستی: اثر قیمت از اثر سپرده جدا شده، نسبت کارمزد به TVL برای سه پروتکل محاسبه شده و کیفیت رشد کاربران با شواهد بررسی شده است.

🔒 در هیچ تمرینی از سرمایهٔ واقعی، عبارت بازیابی (Seed Phrase)، کلید خصوصی یا اتصال کیف پول اصلی استفاده نکنید.

📝 آزمون تطبیقی

هر بار ۵ سؤال از بانک ۹ سؤالی این درس انتخاب می‌شود؛ سؤال‌هایی که قبلاً اشتباه زده‌اید زودتر برمی‌گردند. حدنصاب قبولی ۸۰٪ (۴ از ۵) است و درس بعد با قبولی باز می‌شود.

✍️ پرسش تشریحی

کیفیت TVL و کاربران یک پروتکل دیفای را تحلیل کنید: اثر قیمت، دوبار شمارش، سهم پاداش، کارمزد به TVL، ماندگاری و نشانه‌های سیبیل؛ و نتیجه بگیرید چه بخشی از رشد واقعی است.

بعد از نوشتن، پاسخ خود را با این معیارها بسنجید

خودارزیابی: هر نکته‌ای را که پاسخ شما به‌روشنی پوشش داده علامت بزنید.

🤖 دستیار آموزشی

دستیار آفلاین آکادمی: پاسخ‌ها فقط از متن درس‌ها و واژگان همین آکادمی پیدا می‌شوند و منبع هر پاسخ نشان داده می‌شود. هوش مصنوعی مولد نیست، حدس نمی‌زند و هیچ سیگنال خرید و فروشی نمی‌دهد.

📎 منابع مطالعاتی

🏁 معیار تسلط بر این درس: بتوانید TVL و کاربران فعال را با تفکیک اثر قیمت، دوبار شمارش و فعالیت ساختگی تفسیر کنید و پایداری بازده را بسنجید.

→ FDV و ارزش در گردشتوزیع و آزادسازی توکن ←

داده‌ها به‌صورت خودکار از کانال Coin_Kurd، Binance، CoinGecko و alternative.me به‌روز می‌شوند.